Kijken naar kunst lijkt neutraal. Maar wie kijkt eigenlijk en wie wordt bekeken? Zo worden vrouwen vaak bekeken, terwijl mannen toekijken. En jouw blik? Die is ook niet neutraal. Waar komt dat door?
Als iemand terugkijkt, kijk je niet meer alleen.
Maakt de vrouw in dit portret oogcontact met je of ontwijkt ze je blik? Of lijkt ze zich niet eens van jou als toeschouwer bewust?
Zonder terugblik kan je onbeschaamd blijven kijken.
Lijkt deze vrouw passief, alsof je haar aankijkt zonder dat ze het merkt? Of is ze zich juist bewust van jouw blik en reageert ze daar actief op?
Met terugblik ontstaat spanning.
Test het zelf: voel je een verschil tussen deze twee blikken?
Deze verleidelijke, ruwe vrouwen in 'bruiden van Dracula' - een schilderij van Marlene Dumas - laten een minder perfecte kant van vrouwelijke seksualiteit zien.
Dumas speelt met het stereotype naakte vrouwenlichaam: niet om bij jou in de smaak te vallen, maar om de verwachtingspatronen van jou als toeschouwer te doorbreken.
Haar vrouwen kijken terug, confronteren en maken je bewust van je eigen blik. Ze protesteert tegen de traditionele male gaze en daagt deze uit.
Kunstenaars sturen niet alleen wat je ziet, maar ook hoe je kijkt. Ze geven jou een specifieke rol als kijker.
De male gaze (de mannelijke blik) draait het om kijken naar een geïdealiseerd vrouwenlichaam, bijvoorbeeld in (beeldende) kunst, film en andere media. Vrouwen worden neergezet als mooi, verleiddelijk en stil, zonder terug te kijken of zich bewust te zijn van jou als getuige. En zo kan jij zonder schaamte toekijken.
Kijkt iemand je wél direct aan, dan spreken we van een counter gaze, oftewel: een actieve tegenblik. Voor een toeschouwer kan dat confronterend zijn, want ineeens ben jij je veel bewuster van je eigen blik.
Macht en controle bepalen dus hoe er gekeken en teruggekeken wordt.
