Nieuw Licht op de Gouden Eeuw; Hendrick ter Brugghen en tijdgenoten

"De allermooiste schilderijen die ooit in Utrecht werden gemaakt, zijn hier tijdelijk weer terug," zegt conservator Jos de Meyere van het Centraal Museum in De Telegraaf van 14 november 1986 over de tentoonstelling Nieuw licht op de Gouden Eeuw. De tentoonstelling gaf een overzicht van het werk van de Nederlandse navolgers van de Italiaanse schilder Caravaggio. In geen enkele Nederlandse stad was de band met Italië zo sterk als in Utrecht. In geen andere stad heeft de artistieke invloed vanuit Italië zich in de loop der eeuwen zo duidelijk gemanifesteerd. Dat was onder meer het geval met het caravaggisme, een stroming in de schilderkunst, waarin kunstenaars het werk van Caravaggio als bron van inspiratie gebruikten. Tegenwoordig wordt Hendrik ter Brugghen algemeen beschouwd als de belangrijkste vertegenwoordiger van het caravaggisme in Nederland. Hoewel hij al in 1614 uit Italië was teruggekeerd en in caravaggistische trant werkte, brak de nieuwe stroming eerst in 1620 - na de terugkeer van Gerard van Honthorst en Dirck van Baburen - goed door. Na het overlijden van Ter Brugghen in 1629 is de stroming die hij vertegenwoordigde, over haar hoogtepunt heen. In totaal waren een kleine 100 schilderijen van 25 kunstenaars bijeen, afkomstig uit 44 musea en privécollecties uit Europa en Amerika. De Meyere vertrouwde De Telegraaf toe dat alleen al zo'n tienduizend gulden (nu zo'n 7.750 euro) betaald moest worden om het doek De doornenkroning van Hendrick ter Brugghen van Kopenhagen naar Utrecht te transporteren. De verzekeringspremies waren de indrukwekkendste post op de begroting; tenslotte behoorden de noordelijke caravaggisten al in 1986 tot de duurste meesters ter wereld. Uit de collectie van het Centraal Museum werden werken tentoongesteld van Hendrick ter Brugghen (4x), Gerard van Honthorst en Johannes Moreelse (beiden 2x) en van Abraham Bloemaert, Dirck van Baburen, Jacob van Kampen, Paulus Bor en Jan Jansz. van Bronchorst.