Een schilderij centraal 5 : Arbeiders op de steenbakkerij Ruimzicht

'Een schilderij centraal' was de titel van een reeks van zes kleine tentoonstellingen waarin steeds één schilderij een centrale plaats innam. De schilderijen, die deel uitmaakten van de verzameling van het Centraal Museum, dateerden uit zes achtereenvolgende eeuwen en waren alle geschilderd door Utrechtse kunstenaars. Het project werd uitgevoerd in 1979 en 1980 en was opgezet in samenwerking met het Kunsthistorisch Instituut van de Utrechtse universiteit. Bij de vijfde tentoonstelling stond het schilderij 'Arbeiders op steenfabriek Ruimzicht' van Anthon van Rappard (1858-1892). Door de duidelijke wijze waarop de werkzaamheden op de steenplaats zijn weergegeven, heeft het schilderij een grote documentaire waarde. Het is dan ook vaak gebruikt als illustratie bij publicaties die de sociaal-economisiche geschiedenis en met name de kinderarbeid in de 19e eeuw tot onderwerp hebben. In de kunstgeschiedenis is er nooit uitvoerig aandacht aan besteed; alleen in de jaren 1931 en 1974 was het doek eerder te zien geweest op een tentoonstelling van het werk van Van Rappard. Het schilderij van bijna 2 meter hoog en 3 meter breed laat verschillende werkzaamheden op de steenfabriek Ruimzicht zien. De fabriek stond indertijd in Utrecht aan de Jutfaseweg (bij de huidige 't Goylaan); Van Rappards neef Alexander was de eigenaar. De compositie is duidelijk: het proces, vanaf het verzamelen van de klei tot aan het drogen van de stenen, is van links naar rechts in de juiste volgorde geschilderd. Een van de compositieschetsen zond Van Rappard aan Vincent van Gogh; ze waren enige jaren bevriend en correspondeerden regelmatig met elkaar. In voorzichtige bewoordingen adviseerde Van Gogh om de compositie aan te passen, maar het voltooide schilderij laat zien dat Van Rappard zich van Van Goghs opmerkingen weinig heeft aangetrokken. Het schilderij werd tezamen met 15 andere werken van Van Rappard tentoongesteld.