Go to main content

Zelfportret met zwarte band

Zelfportret met zwarte band

Zelfportret met zwarte band

In Italian frescoes, Pyke Koch saw crusaders wearing headbands, fighting for the true faith. In this 1937 self-portrait, in the run-up to World War II, Koch portrays himself as one of these fighters – not for Christianity, but for his own 'faith', the fascism of Italian dictator Benito Mussolini. In Koch's mind, only Mussolini could save 'Western civilisation' from destruction. [text 2023]In this period, Koch found inspiration in Italian painting from the early Renaissance. The head with the headband is presumably based on Piero della Francesca’s sequence of frescoes The Legend of the True Cross in the Basilica of San Francesco in Arezzo. A number of these frescoes depict figures wearing (white) headbands: soldiers battling in the name of the one true faith. Anno 1937, Koch portrayed himself in his self-portrait as a soldier fighting for a greater cause. He was convinced only a strong new leader could save Western culture from a moral catastrophe: Italian ‘Duce’ Benito Mussolini.
Title
Zelfportret met zwarte band
Dating
1937
Object type
schilderij
Object number
8235

Pyke Koch

De Utrechtse schilder Pyke Koch (1901–1991) schildert vanaf de jaren dertig het eigentijdse, stedelijke leven, waarin een vaak onheilspellende en dreigende sfeer de boventoon voert. Belangrijke invloed voor zijn verfijnde realistische schildertechniek is de Italiaanse renaissanceschilderkunst. In zijn werk wordt zijn fascinatie voor onderwerpen als travestie en sekswerk zichtbaar, evenals zijn voorliefde voor expressionistische cinema en zijn oriëntatie op het fascisme in de jaren vóór de Tweede Wereldoorlog. Het leidt tot de geënsceneerde, verontrustende taferelen.

View full profile
Materials
paneel
Technique
olieverf op tempera op paneel
Dimensions
  • hoogte 34.5 cm
  • breedte 32.5 cm
  • hoogte (met lijst) 52 cm
  • breedte (met lijst) 49 cm
  • diepte 4.5 cm
Acquisition
schenking (1938)
Associated periods
Moderne tijd 1795-heden
Keyword
portret, zelfportret
Inscriptions and marks
signatuur en datering op lijst m.o. (met witte verf): - Pyke Koch - '37, signatuur achterzijde midden (met inkt): P. Koch (signatuur is onderstreept), opschrift achterzijde (met inkt): Deze schilderij is zoo // geschilderd dat zij // gedurende zéer // langen tijd geen // vernis nodig heeft. // Mocht afwrijven met brood // tenslotte de glans niet terugbrengen // dan kan men de schaduw [schaduw is onderstreept] partijen // in 't gezicht zeer dun // vernissen met vernis à retoucher // van Vibert (Lefranc) // (géén andere soort!), opschrift achterzijde (met inkt): NB // Als dit schilderij aangeslagen is // of zijn glans verliest dan moet// men het afwrijven met een stuk // van het binnenste van versch wit brood (geen oorlogsbrood!) [voorgaande tekst is doorgehaald] dus: géén vernis [geen vernis is onderstreept], opschrift achterzijde, op lijst op etiket (met inkt): in '71 // blind geworden // vernis verwijderd // door P. Koch., opschrift achterzijde op paneel (over vaag geworden inktlaag) (met inkt): achtergr.: // (Talens) (Schev.) (w. & n.) // caer - gr. aard (cob.gr.)
Notes
  • Pieter Frans Christiaan (Pyke) Koch (Beek Ubbergen 1901 - Wassenaar 1991), studeerde rechten in Utrecht, was vanaf 1927 werkzaam als schilder, verbleef 1938-1940 in Italië. Vanaf 1940 woonde en werkte hij in Utrecht. Zijn stijl was het magisch realisme. Bij dit schilderij bezit het CM onder inv. nr. 8235 a een album ter herinnering aan het 100-jarig bestaan van het Stedelijk Museum op 5 sept. 1938, met de namen van de vrienden van het Museum die bijgedragen hebben voor verwerving van dit schilderij.
Rights
Collectie Centraal Museum Utrecht / foto Ernst Moritz © Pictoright
Documentation
Realismi magici : Pyke Koch e Cagnaccio di San Pietro, da un'idea di Vittorio Sgarbi ; a cura di Beatrice Avanzi, Mart, museo di arte moderna e contemporanea di Trento e Rovereto (Rovereto, 2025), 178 p.
Dutch Neorealism, Cinema, and the Politics of Painting, 1927-1945, Stephanie Lebas Huber, Routledge (New York, 2025), 221 p.
De God van Nederland : Leven en werk van Pyke Koch, Susana Puente, Prometheus (Amsterdam, 2026), 360 p.
Self-Portrait with Black Headband (1937) by Pyke Koch : a biographical interpretation, Susana Puente Matos, (Simiolus : kunsthistorisch tijdschrift, Aflevering: 1, 2025), p. 59-85
Années 30 en Europa : le temps menaçant 1929-1939, [exposition sous la direction de Suzanne Pagé et Aline Vidal], Paris Musées (Parijs, 1997) Flammarion, 574 p.
De bange jaren '30. Neo-realisme in de Nederlandse schilderkunst, [inl. A.J. de Lorm], Gemeentemuseum Arnhem (Arnhem, 1960), [7] p.
La beauté exacte : de Van Gogh à Mondrian, catalogue Suzanne Pagé ... [et al.], Musée d'Art Moderne de la Ville de Paris (Parijs, 1994), 344 p.
Beeldende kunst 1850-2001, Marja Bosma, Centraal Museum (Utrecht, 2001), 2 dl. (754 p., 1 CD-rom)
Beeldenstorm : 5 : close-ups van beeldende kunst, Henk van Os. onder red. van Thijs Tromp en Ineke Mesdag, Amsterdam University Press (Amsterdam, 2001), 191 p.
Beitel en palet : 150 jaar Genootschap Kunstliefde, Centraal Museum (Utrecht, 1957), 56 p.
Catalogus van het Historisch Museum der stad, supplement
Den Hollandske Kunstudstilling i Århus : Malerier Skulpturer Tegninger Grafik : udvalgt af Genootschap Kunstliefde, Utrecht, voorw. Jonkheer C.J.A. de Ranitz, Unmack Larsen ; tekst Jan Engelman, Rådhus (Aarhus, 1949) Genootschap Kunstliefde (Utrecht, 1949), 24 p.
La diffusion du Surréalisme dans les pays néerlandophones 1920-1950, par José Vovelle, [s.n.] ([Paris], 1984), 4 dl, 824, 449 p., VIII p., 196 p.pl.
Geschiedenis van de provincie Utrecht [vanaf 1780-zie tot 1528 voor titelbeschrijving], coörd. red. C. Dekker, Ph. Maarschalkerweerd, J.M. van Winter ... [et al.], Het Spectrum (Utrecht, 1997) Stichting Stichtse Historische Reeks
Kunst in crisis en bezetting : een onderzoek naar de houding van Nederlandse kunstenaars in de periode 1930-1945, Hans Mulder. met een voorw. van H.L.C. Jaffé, Het Spectrum (Utrecht, 1978) (Antwerpen), 384 p.
Kunst na 1850 tot heden [1955], Centraal Museum (Utrecht, 1955)
De Maaltijd der Vrienden : kunstenaars in Bergen 1930-1935, met bijdragen van Alette Fleischer, Ida van Zijl ... [et al.]. red. Alette Fleischer, Alexander Valeton, Dorine van den Beukel, Alexander Valeton (Amsterdam, 1994), 120 p.
Magie en zakelijkheid : realistische schilderkunst in Nederland 1925 - 1945, Carel Blotkamp ... [et al.], Waanders (Zwolle, 1999) Museum voor Moderne Kunst Arnhem (Arnhem), 336 p.
Magisch realisme in Nederland : Raoul Hynckes, Pyke Koch, Carel Willink, [opgesteld door J. Buyck], Koninklijk Museum voor Schone Kunsten, Antwerpen (Antwerpen, 1971), [S.p.]
Magisch Realisten en tijdgenoten in de verzameling van het Gemeentemuseum Arnhem, red. Jan Brand en Kees Broos. inl. John Steen. bijdr. Carel Blotkamp ... [et al.], Waanders (Zwolle, 1992) Gemeentemuseum Arnhem (Arnhem), 184 p.
Met stille trom : beeldende kunst en Utrecht sinds 1900 [1996], Jan Juffermans. J. Juffermans, Het Spectrum (Utrecht, 1996), 192 p.
Nederlandse kunst vanaf 1900, eindred. Cor Blok, Teleac (Utrecht, 1994), 232 p.
Nederlandse schilderkunst : tussen detail en grandeur, Ad van der Blom, Ernest Kurpershoek, Claudia Thunnissen, Atrium (Alphen a.d. Rijn, 1997), 304 p.
Nederlandse zelfportretten van Vincent van Gogh tot heden, Dordrechts Museum (Dordrecht, 1966) Gemeentemuseum Arnhem (Arnhem)
Niederländische Kunst der Gegenwart, Karl Ernst Osthaus-Museum (Hagen, 1941)
Niederländische Kunst der Gegenwart [Osnabrück), Schloss zu Osnabrück (Osnabrück, 1941)
Niederländische kunst in Köln, Kölnischer Kunstverein (Keulen, 1941)
Op gezang en vlees belust : over leven, werk en stad van Jan Engelman, onder red. van Liesbeth Feikema, Roman Koot en Edwin Lucas, Kwadraat (Utrecht, 2000), 206 p.
Passages. Joris Ivens en de kunst van deze eeuw, Samenst. en red. André Stufkens, Europese Stichting Joris Ivens ([Nijmegen], 1999) Museum Het Valkhof, 267 p.
Pyke Koch : réalisme magique aux Pays-Bas, [textes de Jörg Zutter, John Steen, José Vovelle, Bram Kempers], Musée Cantonal des Beaux-Arts (Lausanne, 1995), 85 p.
Pyke Koch : schilderijen en tekeningen, red. Talitha Schoon, Dory Kicken, Karel Schampers. samenst. en red. oeuvrecat. Carel Blotkamp in samenw. met Dory Kicken. [bijdr. van] P.F.C. Koch, Carel Blotkamp, Bram Kempers, Marja Bosma en Louis van Tilborgh, Museum Boymans-van Beuningen (Rotterdam, 1995), 288 p.
Pyke Koch [1972], Carel Blotkamp, De Arbeiderspers (Amsterdam, 1972), 176 p.
Pyke Koch [1982], [rédigé par Carel Blotkamp], [Institut Néerlandais] ([Paris], [1982]), [S.p.]
Pyke Koch [Amsterdam], Stedelijk Museum, Amsterdam (Amsterdam, 1972)
Pyke Koch [1941], Jan Engelman, Elsevier (Amsterdam, 1941), 36 p., [20] p.pl.
Pyke Koch. Schilderijen [Arnhem 1966], inl. J.M. ; tekst Charles Wentinck, Gemeentemuseum Arnhem (Arnhem, 1966), 20 p.
Relativerend Realisme, Van Abbemuseum (Eindhoven, 1972)
Tentoonstelling van werken van levende kunstenaars uit Noord- en Zuid-Nederland, Volksuniversiteit Rotterdam (Rotterdam, 1938)
Van Gogh bis Cobra : Höllandische Malerei 1880-1950, Geurt Imanse ... [et al.], Gerd Hatje (Stuttgart, [1980]), 308 p.
Van Gogh tot Cobra : Nederlandse schilderkunst 1880-1950, Geurt Imanse ... [et al.], Meulenhoff/Landshoff (Amsterdam, [1981]) Centraal Museum (Utrecht), 311 p.
De onvoltooide van Cézanne : 40 korte beschouwingen over moderne kunst, Carel Blotkamp, Terra (Warnsveld, 2004), 144 p.
Pyke Koch en J.H. Moesman : uit de collectie van het Centraal Museum, Doris Wintgens Hötte, Slot Zeist (Zeist, 2007), 57 p.
De kleine parade : een verborgen geschiedenis van Utrecht, Rob van Scheers, J.M. Meulenhoff (Amsterdam, 2008), 320 p, [8] p. pl.
De schepping van Melle : visionair realist in de wereld van moderne kunst, Bram Kempers, Thoth (Bussum, 2008) Stichting Melle (Amsterdam), 192 p.
Dit is Nederland : in tachtig meesterwerken, Hans den Hartog Jager, Athenaeum-Polak & Van Gennep (Amsterdam, 2008), 208 p.
Verleden in verf : de Nederlandse geschiedenis in veertig schilderijen, Hans den Hartog Jager en Pieter Steinz, Athenaeum-Polak & Van Gennep (Amsterdam, 2011), 271 p.
Nederland op de Biënnale van Venetië 1895 - 2025 : 130 jaar beeldende kunst op een internationaal podium, Nathalie Zonnenberg : met bijdr. van Kees Keijer, Laurens Otto, Jorne Vriens, Mondriaan Fonds (Amsterdam, 2026) Jap Sam Books ([Prinsenbeek], 2026), 416 p.
Charley Toorop en Pyke Koch : alles of niets, Carel Blotkamp [en] Mieke Rijnders, Waanders (Zwolle, 2026) Museum MORE (Gorssel, 2026), 144 p.
Magisch Utrecht : beeldende kunst in de Domstad in de 20e eeuw, Jan Juffermans, Bruna (Utrecht, 2010), 232 p.
Kunstenaars van de Kultuurkamer : Geschiedenis en herinnering, Claartje Wesselink, Bert Bakker (Amsterdam, 2014), 420 p.
Dutch Art in Detail : Kunstwerken uit zeven eeuwen, Vormgeving Joost Grootens, tekst Liesbeth Helmus, Alied Ottevanger, Marja Bosma ... [et al.], Lecturis (Eindhoven, 2014), 816 p.
Geaarde kunst : Door de staat gekocht ´40-´45, Carel Blotkamp, Arno Bornebroek, Judith de Bruijn ... [et al.], Museum Arnhem (Arnhem, 2015) Waanders Uitgevers (Zwolle, 2015), 96 p.
Utrechts verleden in vogelvlucht, Renger de Bruin, René de Kam, Kaj van Vliet, Matrijs (Utrecht, 2017), 152 p.
De Wereld van Pyke Koch, Marja Bosma, Andreas Koch, Roman Koot en Mieke Rijnders, WBOOKS (Zwolle, 2017) Centraal Museum (Utrecht, 2017), 128 p.
Oog voor het oor in de portretkunst : De oren van Rembrandt door de ogen van Jan van Driel, Voorw. door Daan van Driel, tekst Wim van der Beek, Waanders (Zwolle, 2020), 142 p.
Utrecht : tale of the city, Renger de Bruin, René de Kam, Kaj van Vliet, Matrijs (Utrecht, 2022), 152 p.
Pyke Koch : een duiding van zijn handelen tijdens de Tweede Wereldoorlog, Vincent E. Brink, Vincent E. Brink (Utrecht, 2016]), 39 bl.
Art hollandais: la vérité en face, E. de Chassey, (Beaux-Arts : Chronique des Arts et de la Curiosité : Le Journal des arts, april 1994)
De vriendschapsbanden van Toorop, Koch en Rietveld, M. Meijer, (NRC Handelsblad, 1997-08-07), p. 9
De wereld achter Pyke Koch, L. van Ginneken, (De Volkskrant, 1980-08-09)
De werkelijkheid herondekt, W. Kotte, (Streven, Aflevering: 10; 14, 1961), p. 955-966
Een nieuwe schepping van Pyke Koch, D. Hannema, (De Schouw [orgaan van de Nederlandse Kultuurkamer], Aflevering: 1, 1942-01-15), p. 4-5
Het detail. Pyke Koch, Carel Blotkamp, (Kunstschrift, Aflevering: 2; 42, 1998), p. 6-7
Het zelfportret van een der laatste elitairen. Pyke Koch: van een lovende beoordeling naar een politieke veroordeling, H. Mulder, (Vrij Nederland, Aflevering: 37; 41, 1980-09-13), p. ??
Meedogenloos zelfportret van Koch in Utrechts Centraal, B. Roodnat, (NRC Handelsblad, 1980-08-12)
Opmerkingen en beschouwingen. Pyke Koch, L. van Deyssel, (De Nieuwe Gids, Aflevering: 8; 57, 1942), p. 65-67
Pyke Koch [Morks-Magazijn], A. Bosman, (Morks Magazijn, Aflevering: 10; 42, 1940), p. 479-484
Pyke Koch. Tentoonstelling en monografie, (Avenue box, 1972, november)
Pyke Koch. Twelve artists. A perspective of the Modernists. Selected by Charles J. Rolo, H. K[onigsberger], (The Atlantic Monthly, Aflevering: 4; 193, 1954)
Pyke Koch: Zelfportret met zwarte doek, A. Heumakers, (De Revisor : tweemaandelijks literair tijdschrift voor Nederland en Vlaanderen, Aflevering: 1; 30, 2003), p. 67-69
Pyke Koch's 'Zelfportret met zwarte band', F. Weitenberg, (AKT: Aktueel Kunsttijdschrift, Jaargang: 3, Aflevering: 4, 1980), p. 49-53
Reactie, A. Ouwerkerk, L. van Tilborgh, (AKT: Aktueel Kunsttijdschrift, Jaargang: 3, Aflevering: 5, 1981), p. 81-82
Twee schilderijen. Pyke Koch (63): 'Als ik schilder vergeet ik alles', B. van Garrel, (Haagse Post, 1964-07-04), p. 18
Vijftig jaar beeldende kunst in Utrecht, Cor A. Schilp, (Jaarboek Oud-Utrecht, Aflevering: 1979, 1979), 129-198; P. 129-198
De kochiaanse komedie : Voetballers II (1958) van Pyke Koch, Susana Puente, (De witte raaf, Jaargang: 37, Aflevering: 217, mei-juni 2022), pp. 6-8
Een kunstenaar in troebel vaarwater, Eddy de Jongh, (Kunstschrift, Jaargang: 54, Aflevering: 1, febr./mrt. 2010), p. 38 - 43, 47
Hoe abstracte kunst synoniem werd voor 'goede', zuivere kunst, Door Pieter van Os, (NRC Handelsblad, 27 juni 2014), C11
Omstreden magisch realist, Jeroen Kreule, (Algemeen Dagblad, 11 juni 2015), p. 11
De man, de kunst en de politiek : Het sinistere en minutieus geschilderde werk van laatbloeier Pyke Koch is nog altijd populair. In hoeverre draagt het anti-moderne karakter daartoe bij?, door Koen Kleijn, (Museumtijdschrift [Vitrine], Jaargang: 30, Aflevering: 8, nov./dec. 2017), 20-27 en de omslag.