Object

Drieluik van de familie De Visscher van der Gheer

Dit drieluik werd in verschillende fasen gemaakt. Op het middenpaneel knielt de opdrachtgever Johannes De Visscher van der Gheer voor Maria en Jezus. Ongeveer vijftien jaar later bestelde hij de zijluiken bij Jan Deys. Erasmus wordt vergezeld door de heilige Adrianus. Zijn zus Cornelia is in gezelschap van de heilige Barbara, wier attribuut de toren is. De predella vermeldt Jan van Scorel als maker van het drieluik. Deze toeschrijving is niet nader geverifieerd.

Maker: werkplaats Jan van Scorel
: Jan Deys Geritsz.
Title: Drieluik van de familie De Visscher van der Gheer
Dating: 1555 - 1570 (ca. 1555 (middenpaneel); ca. 1570 (zijluiken))
Object type: schilderij, drieluik
Object number: 2375
Collection: beeldende kunst, schilderkunst tot 1850, stadsgeschiedenis

Jan van Scorel

Jan van Scorel is een van de meest invloedrijke schilders van zijn tijd. Na een pelgrimstocht naar Jeruzalem vestigt hij zich in 1522 in Rome. Daar benoemt de Utrechtse paus Adrianus VI hem tot conservator van de Vaticaanse kunstcollecties waarmee hij de beroemde Italiaanse kunstenaar Rafaël (1482-1520) opvolgt. In 1524 keert Jan van Scorel terug naar Utrecht waar hij de belangrijkste vertegenwoordiger wordt van de Italiaanse renaissance in de Noordelijke Nederlanden.

View full profile

Jan Deys Geritsz.

View full profile

Materials: paneel
Technique: olieverf op paneel
Dimensions: hoogte middenpaneel 99.2 cm
breedte middenpaneel 73.2 cm
hoogte zijluik 107 cm (beide luiken)
breedte zijluik 31 cm (beide luiken)
hoogte (met lijst) 114.5 cm
breedte (met lijst) 179.5 cm (in geopende toestand)
breedte (met lijst) 89.1 cm (in gesloten toestand)
diepte (met lijst) 7 cm
diepte (met lijst) ca. 14.5 cm (in gesloten toestand)
hoogte predella 19.5 cm
breedte predella 94.7 cm
Acquisition: schenking (1835)
Associated periods: Habsburgse tijd en Republiek 1528-1795
Associated subjects: Utrecht, Heilige Kruisgasthuis (herkomst), sociale zorg (gasthuizen) (Utrecht) (sociaal-economisch)
Keyword: Adrianus (heilige), Barbara (heilige), Maria met kind, stichtersportretten, Visscher van der Geer, Jacob, Visscher van der Geer, Adriaan, Visscher van der Geer, Barbara, heilige
Inscriptions and marks: niet gesigneerd, niet gedateerd:, opschrift recto op lijst middenpaneel: O MATER.DEI.MEMENTO.MEI, wapens recto op lijst middenpaneel: familiewapens De Visscher, vermeerderd met het rode hartschildje en hierdoor gelijk aan het wapen van Oud Vlaanderen, bastaardtak Culenborch en Blockhoven van Jutphaes, wapens recto op buitenzijden luiken: familiewapens De Visscher, bastaardtak Culenborg en Van de Leck, opschrift recto op buitenzijden luiken (in cartouche): FLECRTIMVR [sic] .NON.FRANGIMVR.VNDIS., opschrift recto op predella: Hic soror et duo su[n]t soboles Visscheria fratr[e]s // quos chr[ist]o & Matri regula sacra ligat // Hos bonus expressit ta[n]ta Schoreli[us] arte // Nobilis ut credi possit Apellis opus
Notes: Afkomstig uit het Heilige Kruisgasthuuis, waar het eerst dienst deed als altaarstuk in de kapel en later als schoorsteenstuk in de regentenkamer. Zie cat. Kunstliefde 1885, cat. nr. 6. De vertaling van de tekst op de lijst van het middenpaneel luidt: `O Moeder Gods, gedenk mij', van de tekst op de predella: `Hier ziet men een zuster en twee broers, kroost van De Visscher, welke een heilige regel bindt aan Christus en zijn moeder. De voortreffelijke Scorel gaf ze met zijn kunst zo weer dat men zou geloven dat het een werk van de edele Apelles zou kunnen zijn'. Het devies op de buitenzijden van de luiken luidt: `Wij worden door de golven gekeerd maar niet gebroken'. Het drieluik is geschilderd in opdracht van Johannes de Visscher van der Gheer (ca. 1527-1591). De opdrachtgever is geportretteerd op het middenpaneel, zijn broer Erasmus de Visscher van der Gheer (ca. 1535- 1606) met de heilige Adriaan op het linkerluik en hun zuster Cornelia de Visscher van der Gheer (?-1595) met de heilige Barbara op het rechterluik. Zie Amsterdam 1986, cat. nr. 327, pp. 431-432. De zijluiken, de lijst en de predella zijn ca. 1570 toegevoegd. Een versie van het middenpaneel, afmetingen onbekend, met een ander stichtersportret is in 1915 gevonden in een kippenhok te Culemborg. Het bevond zich in 1923 in een Utrechtse particuliere collectie. De huidige verblijfplaats is onbekend. Zie Hoogewerff 1923(a), p. 87 (noot 1). Utrecht 1952, cat. nr. 264, pp. 122-123, vermeldt nog een versie in Amersfoort, Museum Flehite (nu niet meer aanwezig). Gravure door C.E. Taurel in Taurel 1881, dl. 2, t.o. p. 72.
Durable URL: https://hdl.handle.net/21.12130/collect.06C8CA20-7598-4ED7-8A1D-242529D12029
Rights: Public domain

Documentation: Die Architektur der Renaissance in den Niederlanden, C. Horst, (Den Haag, 1930)
: De Catalogus der schilderijen [1952], Centraal Museum (Utrecht, 1952), LVIII + 512 p.
: Catalogus der schilderijen in het Museum Kunstliefde, A.D. de Vries en A. Bredius ; m.m.v. S. Muller, J.L. Beijers (Utrecht, 1885), XX , 123 p. op 80 p.
: Catalogus van het Historisch Museum der stad [1928, cat. nrs. 2891-4142], W.C. Schuylenburg, Centraal Museum (Utrecht, 1928) (Utrecht), VII + 734 p.
: Catalogus van schilderijen der Utrechtsche School, Centraal Museum (Utrecht, 1941), 72 p., 30 p. pl
: Centraal Museum Utrecht : catalogus der schilderijen [1933], inl. W.C. Schuylenburg. [tekst] C.H. de Jonge, [Centraal Museum] ([Utrecht], 1933), LIX, 333 p., p.pl.
: Early Netherlandish Painting XII : Jan van Scorel and Pieter Coeck van Aelst, Max J. Friedländer. comments and notes by H. Pauwels and G. Lemmens. assisted by Monique Gierts and Anne-Marie Hess. trans. by Heinz Norden, A.W. Sijthoff (Leyden, 1975) La Connaissance (Brussels), 166 p., 217 p. pl.
: Jan van Scorel, [voorrede M. Elisabeth Houtzager. inl. G.J. Hoogewerf], Centraal Museum (Utrecht, 1955), 107 p., [114] p. pl.
: Jan van Scorel : zijn leven en persoonlijkheid, G.J. Hoogewerff, (1915)
: Jan van Scorel 1495-1562 : schilder voor prinsen en prelaten, J.A.L. de Meyere, Centraal Museum (Utrecht, 1981), 57 p.
: Kunst voor de beeldenstorm : Noordnederlandse kunst 1525-1580 [deel 2] : catalogus, red. J.P. Filedt Kok, W. Halsema-Kubes, W.Th. Kloek. met inl. door B. Dubbe ... [et al.], Staatsuitgeverij (Amsterdam, 1986) Rijksmuseum (Den Haag), 495 p.
: Leven na de dood : gedenken in de late Middeleeuwen, Truus van Bueren. met bijdr. van W.C.M. Wüstefeld, Museum Catharijneconvent (Utrecht, 1999) Brepols Publishers (Turnhout, 1999), 280 p.
: Röntgenonderzoek van de oude schilderijen in het Centraal Museum te Utrecht, M.E. Houtzager ... [et. al.], Centraal Museum (Utrecht, 1967), 299 p.
: De schilderijen van Jan van Scorel in het Museum Kunstliefde te Utrecht, beschreven en toegel. door S. Muller Fz., J.L. Beijers (Utrecht, 1880), 42 p. op 24 bl.
: Schilderkunst tot 1850. De verzamelingen van het Centraal Museum Utrecht [cat. nrs. 591-902], Liesbeth M. Helmus, Centraal Museum (Utrecht, 1999)
: Van aalmoes tot AOW : zes eeuwen ouderenzorg in een Nederlandse stad, Renger de Bruin, Mieke Heurneman, Frank van der Veeke, Centraal Museum (Utrecht, 1996), 176 p.
: Verzameling van oud beeldwerk en andere oudheden, schilderijen en tekeningen, meestal tot de stad Utrecht betrekking hebbende, behoorende tot het Archief derzelve stad [1838], [s.n.] (Utrecht, [c.1838]), 20 p.
: Verzameling van oud beeldwerk en andere oudheden, schilderijen en tekeningen, meestal tot de stad Utrecht betrekking hebbende, behoorende tot het Archief derzelve stad [1846], [s.n.] (Utrecht, [c.1846]), 28 p.
: Verzameling van oud beeldwerk en andere oudheden, teekeningen en schilderijen, meestal tot de Stad Utrecht betrekking hebbende, behoorende tot het Archief derzelve stad [c.1847], [s.n.] (Utrecht, [c.1847]), 31 p.
: Stichting Victor : restauratie en natuurwetenschappelijk onderzoek in het Centraal Museum, Liesbeth M. Helmus ; met bijdr. van Eric Domela Nieuwenhuis, Thea van Fulpen-de Langen, Alice Taatgen, Centraal Museum (Utrecht, 2007), 96 p.
: Schilderen in opdracht : Noord-Nederlandse contracten voor altaarstukken 1485-1570, door Liesbeth Monica Helmus, Centraal Museum (Utrecht, 2010), 464 p.
: Catalogue of Paintings 1363-1600 : Centraal Museum Utrecht, project dir. and final ed. Liesbeth M. Helmus ; co-ed. Molly Faries and Liesbeth M. Helmus ; authors Molly Faries, Liesbeth M. Helmus and Dorien Tamis ; with contr. by J.R.J. van Asperen de Boer, Felice Geurdes and Peter Klein, Centraal Museum (Utrecht, 2011), 452 p.
: Catalogus der schilderijen in het Museum Kunstliefde, A.D. de Vries en A. Bredius ; m.m.v. S. Muller, J.L. Beijers (Utrecht, 1885), XX , 123 p.
: Het geheim van de tafel : De Memorietafel met Elisabeth van Culemborg onderzocht en gerestaureerd, Margot Leerink, Genootschap A.W.K. Voet van Oudheusden (Culemborg, 2017), 52 p.
: Twee zijluiken van een altaarstuk uit de Utrechtse St. Jacobskerk, J.A.L. de Meyere, (Jaarboek Oud-Utrecht, Aflevering: 1988, 1988), p. 53-80
: Utrechtse schilderkunst in de tweede helft van de zestiende eeuw, J.A.L. de Meyere, (Jaarboek Oud-Utrecht, 1978)
: Stedelijk archief der stad Utrecht, door H.M.A.J. van Asch van Wyck, (Kronijk van het Historisch Gezelschap te Utrecht, Aflevering: 4, 1848), pp. 172-179
: Jan Deys en Culemborg, Liesbeth M. Helmus, (Culemborgse Voetnoten : historisch halfjaarbericht : Genootschap A.W.K. Voet van Oudheusden, Aflevering: 38, 2008), p. 2 - 23