Object
De jaarlijkse voedseluitdeling aan de armen door Maria van Pallaes
De jaarlijkse voedseluitdeling aan de armen door Maria van Pallaes
Maria van Pallaes sits on a chair in front of the almshouses that she has had built. She points to the food on display to indicate what should be given to the poor. One of the recipients holds her hands in prayer as a gesture of thanks. This smartly dressed woman ensures that Maria’s role as a generous citizen is clearly emphasised.
- Maker
- Hendrick Bloemaert
- Title
- De jaarlijkse voedseluitdeling aan de armen door Maria van Pallaes
- Dating
- 1657
- Object type
- schilderij
- Object number
- 2569
- Materials
- doek
- Technique
- olieverf op doek
- Dimensions
- hoogte 90.7 cm
- breedte 178.8 cm
- hoogte (met lijst) 114.6 cm
- breedte (met lijst) 202.1 cm
- Acquisition
- bruikleen (1924)
- Acquisition credit
- Bruikleen van Fundatie van Maria van Pallaes
- Associated periods
- Habsburgse tijd en Republiek 1528-1795
- Associated subjects
- Utrecht, Nieuwegracht 205 (herkomst), sociale zorg (vrijwoningen) (Utrecht) (sociaal-economisch)
- Keyword
- portret, Pallaes (1587-1664), Maria van, groepsportret, topografie, Utrecht, Agnietenstraat, Utrecht (stad)
- Inscriptions and marks
- signatuur en datering r.o. (met verf): Henr: Bloemaert fe:// A°1657., opschrift en wapen boven de poort op het schilderij: [alliantiewapen Van Schroyestein-van Pallaes] // Y Maria van Pallaes door // Liefde Gods [ged]reven // Heeft [toen] [z]ij wed[u]we [was van] // [d'hee]r [S]ch[r]oy[estei]n // deez' [kameren gesticht] // [Eenich onderhout gegeven] // Niet [achtend 's werelds gonst maer] // Plaets [in 's hemels pleyn.] // MDCLI, datering op de graanton midden voor: 1657
- Notes
- Maria van Pallaes (1587-1664) stichtte als rijke weduwe in 1651 de fundatie voor de armen. Zij liet twaalf huisjes bouwen waarin in totaal 24 behoeftigen konden worden ondergebracht. Vier regenten kregen de dagelijkse leiding over de Fundatie. De huisjes lagen op grond die was aangekocht van het voormalige Agnietenklooster. De voedseluitdeling vindt op het schilderij plaats voor de regentenkamer, Nieuwegracht huidig nr. 205. De kamer diende als vergaderzaal en eetkamer voor de beheerders van het complex. Het was bovendien de plaats waar de reglementen aan de nieuwe inwoners werden voorgelezen. Toen Maria van Pallaes in 1651 de fundatie oprichtte, waren niet alleen haar man, de jurist Hendrick van Schroyesteijn, maar op een na ook al haar kinderen overleden. Alleen Adriana, die in Antwerpen in het klooster der Karmelietessen was ingetreden, leefde nog. Achter Maria van Pallaes, zijn echter vijf van hun kinderen afgebeeld op het schilderij. De oudste zoon Johan is de enige die niet aanwezig is. Misschien is zijn afwezigheid te verklaren uit het feit dat hij in 1624 werd onterfd en dus blijkbaar in onmin leefde met zijn moeder. Hij komt vanaf dat jaar ook niet meer in testamenten en documenten voor. De twee meisjes heetten Adriana en Margaretha en de drie zoons die zijn afgebeeld zijn Lubbertus, Livinius en Hendrick. In de regentenkamer, waar dit schilderij als schoorsteenstuk diende, hingen ook de portretten van Maria's overleden kinderen. Hendrick Bloemaert moet ze als voorbeeld hebben gebruikt bij het schilderen van het schoorsteenstuk. Ze werden kort na 1664 door Regenten aan Johan van Pallaes, neef der stichteres, geschonken. De tekst boven de poort is grotendeels onleesbaar. De reconstructie is gebaseerd op de regels die nu nog altijd boven de ingang van de Fundatie te lezen zijn. De Agnietenkapel links op de achtergrond maakte oorspronkelijk deel uit van het Agnietenklooster. Sedert 1921 maakt zij onderdeel uit van het gebouwencomplex van het Centraal Museum. Achter het klooster is de toren van de Nicolaïkerk te zien. Op de "Inventaris van den inboedel specterende tot de Refectie-kamer der Fundatie van Maria van Pallaes" uit 1665 staat dit schilderij vermeld: "Een langhwerpend in geproportioneerde panelen en lijsten voor de schoorsteen uytbeeldende de E. Fondatrice met haar vijff kinderen, t'samen uytdeylende aen haer huysarmen, gedaen by Hendrick Blommaert". Potloodtekening uit 1876 naar de achtergrond van inv. nr. 2569 door Jozef Hoevenaar (1840-1926), 104 x 221 mm, in Het Utrechts Archief, Topografische Atlas, inv. nr. Zi 15.1.
- Rights
- Public domain
- Documentation
- Catholic survival in the Dutch Republic : agency in coexistence and the public sphere in Utrecht, 1620-1672, Genji Yasuhira, Amsterdam University Press (Amsterdam, [2024]), 425 p.
- 58 miljoen Nederlanders en hun bejaarden, H.C. de Wolf, Amsterdam Boek (Amsterdam, 1977), p. 225 - 252
- Abraham Bloemaert and his sons, Marcel G. Roethlisberger, Marten Jan Bok, Davaco Publishers (Doornspijk, 1993), 2 dl., 710 p., [6] p., [484] p.pl.
- Brood : De geschiedenis van het brood en het broodgebruik in Nederland, Voorw. Dr. W.A.L. Beeren ; tekst Drs. J. R. ter Molen, Museum Boymans-van Beuningen (Rotterdam, 1983), 112 p.
- De Catalogus der schilderijen [1952], Centraal Museum (Utrecht, 1952), LVIII + 512 p.
- Catalogus der schilderijen in het Museum Kunstliefde, A.D. de Vries en A. Bredius ; m.m.v. S. Muller, J.L. Beijers (Utrecht, 1885), XX , 123 p. op 80 p.
- Catalogus van het Historisch Museum der stad [1928, cat. nrs. 2891-4142], W.C. Schuylenburg, Centraal Museum (Utrecht, 1928) (Utrecht), VII + 734 p.
- Centraal Museum Utrecht : catalogus der schilderijen [1933], inl. W.C. Schuylenburg. [tekst] C.H. de Jonge, [Centraal Museum] ([Utrecht], 1933), LIX, 333 p., p.pl.
- Le vie en Hollande au XVIIe siècle : Tableaux, dessins, estampes, argenterie, monnies, médailles et autres témoignages : exposition organiseé par l'Institut Neérlandais, Frits Lugt, Sadi de Gorter, Carlos van Hasselt, Institut Néerlandais (Parijs, 1967), [88] p., 119 p. plates
- Faces of the Golden Age : seventeenth century dutch portrait, E. de Jongh. with contr. by Marjolein de Boer ... [et al.], Tokyo Station Gallery (Tokyo, 1994) The Yamaguchi Prefectural Museum of Art (Yamaguchi) Kumamoto Prefectural Museum of Art (Kumamoto) Kunsthal (Rotterdam), 2 dl., 148, 71 p.
- De hofjes van Nederland, Jeltje Dijkstra, Atrium (Alphen aan den Rijn, 1993), 76 p.
- Hollandse schilders in de Gouden Eeuw, B. Haak, Meulenhoff/Landshoff (Amsterdam, 1984), 536 p.
- Iconographia Batava, deel 2, E.W. Moes, (1905)
- The Netherlandish Painters of the Seventeenth Century : volume one : preface, Achtschellinck - Heda, Walther Bernt, Phaidon (London, 1970) (New York), 1 - [VI], 51 p. , [343] p. pl.
- Een paradijs vol weelde : geschiedenis van de stad Utrecht, onder red. van R. E. de Bruin, ...[et al.], Matrijs (Utrecht, 2000), p. 592
- La pintura Holandesa del siglo de oro : la escuela de Utrecht, preparacion, textos y catalogo Jos de Meyere. y Juan J. Luna, Banco Bilbao Vizcaya (Bilbao, 1992) Centraal Museum (Utrecht), 261 p.
- Schilderkunst tot 1850. De verzamelingen van het Centraal Museum Utrecht [cat. nrs. 1-290], Liesbeth M. Helmus, Centraal Museum (Utrecht, 1999)
- Schilders in Utrecht 1600-1700, Paul Huys Janssen, Matrijs (Utrecht, 1990), 108 p.
- Studien zum "portrait historié" in den Niederlanden, R. Wishnevsky, (München, 1967)
- Utrecht: De huizen binnen de singels, Marceline J. Dolfin, E.M. Kylstra en Jean Penders, SDU (Den Haag, 1989)
- Utrecht op schilderijen : zes eeuwen topografische voorstellingen van de stad Utrecht, Jos de Meyere, Kwadraat (Utrecht, 1988), 331 p.
- Utrechtse biografieën 3 : levensbeschrijvingen van bekende en onbekende Utrechters, red. J. Aalbers ... [et al.], Boom (1996) Broese Stichting Publicaties Oud-Utrecht (SPOU), 208 p.
- Van gasthuisbed tot verzorgingsflat : de ontwikkeling van de huisvesting van bejaarden in de stad Utrecht, Gemeentelijk Archief (Utrecht, 1975), 103 p.
- 'Voor den armen alhier' : de geschiedenis van vijf Utrechtse fundaties en hun vrijwoningen, René de Kam, Matrijs (Utrecht, 1998) Archeologisch en Bouwhistorisch Centrum, 64 p.
- Voorouders in beeld : stamboom en familiegeschiedenis, red. Rob van Drie. [tekst] Jos van den Borne ... [et al.], Centraal Bureau voor Genealogie (Utrecht, 1997) Stichting TELEAC/NOT (Den Haag), 255 p.
- What life was like in Europe's Golden Age : Northern Europe AD 1500-1675, Time-Life Books (Alexandria, Virginia, 1999), 168 p.
- Utrechtse schilderkunst in de Gouden Eeuw : honderd schilderijen uit de collectie van het Centraal Museum te Utrecht, Jos de Meyere, Matrijs (Utrecht, 2006), 463 p.
- Die niederländischen Maler des 17. Jahrhunderts : Erster Band : Lucas Achtschellinck bis Willem Claesz. Heda, Walther Bernt ; Einl. von Hans Sauermann, Bruckmann (München, 1948), [S.p.]
- Een paradijs vol weelde : geschiedenis van de stad Utrecht, onder red. van R. E. de Bruin, ...[et al.], Matrijs (Utrecht, 2003), 592 p.
- Catalogus der schilderijen in het Museum Kunstliefde, A.D. de Vries en A. Bredius ; m.m.v. S. Muller, J.L. Beijers (Utrecht, 1885), XX , 123 p.
- 1001 vrouwen uit de Nederlandse geschiedenis, samengest. door Els Kloek, Vantilt (Nijmegen, 2013), 1556 p.
- Een curieuze collectie : Hollandse schilderkunst uit de zeventiende eeuw, Jos de Meyere, Museum voor Schone Kunsten (Gent) (Gent, 2015) Snoeck (Gent, 2015), 296 p.
- Utrechts verleden in vogelvlucht, Renger de Bruin, René de Kam, Kaj van Vliet, Matrijs (Utrecht, 2017), 152 p.
- Katholiek in de Republiek : De belevingswereld van een religieuze minderheid, Carolina Lenarduzzi, Vantilt (Nijmegen, 2019), 476 p.
- Stappen door m'n stadsie : (on)bekend Utrecht in dertig heim-weetjes, Iris Dijkstra, WBOOKS (Zwolle, 2021), 184 p.
- Utrecht : tale of the city, Renger de Bruin, René de Kam, Kaj van Vliet, Matrijs (Utrecht, 2022), 152 p.
- Vrouwen van Utrecht : cultuurhistorische wandeling, Judith Schuil, Orlando (Amsterdam, 2022), 144 p.
- Biografie van een stad. Utrecht door de eeuwen heen, Thera Coppens, (Museumtijdschrift [Vitrine], Aflevering: 7; 12, 1999-11), p. 14-17
- Mens en Welzijn 1971, (Mens en Welzijn, Aflevering: 6, 1971)
