Object
Allegorie op de tirannie van de hertog van Alva in de Nederlanden
Allegorie op de tirannie van de hertog van Alva in de Nederlanden
In 1567 stuurde Filips II zijn generaal Alva naar de Nederlanden om definitief een einde te maken aan de opstandigheid en het protestantisme. Zijn harde optreden lokte echter juist verzet uit. In 1572-1573 probeerde hij in een mislukte veldtocht de steden die de kant van Willem van Oranje gekozen hadden, in te nemen. Enige tijd had hij zijn hoofdkwartier in het Duitse Huis te Utrecht, wat de Duitse Orde, een geestelijke ridderorde, veel geld kostte. Op dit schilderij staan de wreedheden van Alva symbolisch afgebeeld.
- Title
- Allegorie op de tirannie van de hertog van Alva in de Nederlanden
- Dating
- 1615
- Object type
- schilderij
- Object number
- 2354
- Materials
- paneel
- Technique
- olieverf op paneel
- Dimensions
- hoogte 84.5 cm
- breedte 159.8 cm
- hoogte (met lijst) 102 cm
- breedte (met lijst) 176 cm
- diepte (met lijst) 6 cm
- Acquisition
- schenking (1840)
- Acquisition credit
- geschenk aan de Gemeente Utrecht
- Associated periods
- Habsburgse tijd en Republiek 1528-1795
- Associated subjects
- (Nederland algemeen)
- Inscriptions and marks
- opschrift en datering m.o.: Eersamen hier siet ghij lustich wt gestreken . duc dalba in sijnen tijrannigen troon met sweerden boijen stroppen besteken scheurende met de hant slants preveligen . school // Gramvelle die vlytich arbeijt om duijvels loon blaest hem dooren vol deur vraeckende haet dies haer den duijvel elck laet sien een croon te verdienen deur tvoorstaen // van den geestelicken staet bij hem staen scherprechter en sijnen bloetraet voor hem knielen als slauen in banden 17 Joncvrouwen seer desolaet die werpen // Godts woort wt haere handen en vallen deur vreese hem te voet haer vrome inwoonders siet men worgen en branden blijckende aen horen en egemont // en die vant verbont die waeren onthalst en inde bloetmeers gront vist madame confiscatie het goet de staeten stoppen wt vreese demont ste staende als stocken. // .ANNO. 16.15
- Notes
- Toen Alva (1507-1582) in 1567 naar de Nederlanden kwam, richtte hij kort na zijn aankomst de Raad van Beroerte of Bloedraad op. Op dit schilderij is een allegorie afgebeeld van zijn tirannie. Links, onder een baldakijn, zit Alva met naast hem kardinaal Granvelle, die de hertog met een blaasbalg in het oor blaast. Aan de andere kant staan onder andere de leden van de Bloedraad. Voor de troon staan zeventien jonkvrouwen, die de zeventien Nederlandse provinciën voorstellen (de hertogdommen Brabant, Limburg, Luxemburg en Gelre, de graafschappen Artesië, Henegouwen, Vlaanderen, Holland, Zeeland, Namen en Zutphen, het markgraafschap Antwerpen, de heerlijkheden Mechelen, Friesland, Groningen, Overijssel en het bisdom Utrecht). Zij zijn geboeid aan een ijzeren keten die door Alva wordt vastgehouden. Op de treden van de troon liggen de verscheurde landsprivileges verspreid. Geheel rechts op het schilderij staan vertegenwoordigers van de Staten, de lichamen geplaatst op houten staken en de handen voor de mond. Op het plein op de achtergrond vindt de terechtstelling plaats van de graven Van Egmond en Hoorne. Ervoor vist de hertogin van Parma met een net de buit uit de bloedstroom. Vergelijkbare voorstellingen als Noord-Nederlands, Allegorie op de tirannie van de hertog van Alva in de Nederlanden, ca. 1625. Paneel, 76,5 x 117,5 cm. Amsterdam, Rijksmuseum, inv. nr. c 1551; als Zuid-Nederlands, Allegorische voorstelling van de verdrukking van de Zeventien Provinciën door de hertog van Alva, ca. 1625. Paneel, 91 x 154 cm. Brussel, Koninklijke Musea voor Schone Kunsten, inv. nr. 1304 (met vrijwel identiek opschrift aan de onderzijde); als anoniem, Allegorie op de Nederlanden tijdens het bewind van Alva (`De ellendighe Staet der Nederlanden'), 1629. Paneel, 87 x 140 cm. Delft, Stedelijk Museum het Prinsenhof, inv. nr. pds 121. Bijna alle gebaseerd op J.P. van de Venne, Zinneprent op de tirannie van Alva, 1622 (417 x 570 mm). Zie ook Muller 1863-1870, dl. 1 (1863), pp. 76-78 (nrs. 514-519).
- Rights
- Public domain
- Documentation
- Eeuwige tuinen : tuinen en wandtapijten in de Renaissance, onder red van Carlotta Striolo ; [auteurs] Walter Cupperi ... [et al.] ; met een bijdr. van Alexandra Kehayoglou, Museum Hof van Busleyden (Mechelen, 2024) BAI (Kontich, 2024), 175 p.
- Vallen en opstaan : Nederlands beschavingsleven 1750-1850 : catalogus van de tentoonstelling, [Voorbericht H. van Riel ; samenst. en red. cat. H.T. Knoppien], Haags Cultureel Centrum (Den Haag, 1950), 146 p.
- Eternal spring : gardens and tapestries in the renaissance, ed. by Carlotta Striolo ;[texts by] Walter Cuppert ... [et al.] ; with a conttr. by Alexandra Kehayoglou, Museum Hof van Busleyden (Mechelen, 2024) BAI (Kontich, 2024), 175 p.
- Trouw en onwrikbaar : tweeduizend jaar provinciebestuur in Utrecht, Renger E. de Bruin, WBOOKS (Zwolle, 2025), 176 P.
- Recht en slecht : een registratie van misdaad en straf in de stad Utrecht 1550-1575, [verantwoording A, Graafhuis], Gemeentelijk Archief (Utrecht, 1976), 124 p.
- De Catalogus der schilderijen [1952], Centraal Museum (Utrecht, 1952), LVIII + 512 p.
- Catalogus van het Museum van Oudheden [1878], door S. Muller Fz.. S. Muller Fz., J.L. Beijers (Utrecht, 1878) (1878), XV, 237 p.
- Catalogus van het Museum van Oudheden [1904], door S. Muller Fz.. S. Muller Fz., W. Leijdenroth (Utrecht, 1904) (1904)
- Centraal Museum Utrecht : catalogus der schilderijen [1933], inl. W.C. Schuylenburg. [tekst] C.H. de Jonge, [Centraal Museum] ([Utrecht], 1933), LIX, 333 p., p.pl.
- Schilderkunst tot 1850. De verzamelingen van het Centraal Museum Utrecht [cat. nrs. 591-902], Liesbeth M. Helmus, Centraal Museum (Utrecht, 1999)
- Tegen de Vrede! Utrecht en de vredesonderhandelingen in Munster, samenst. Renger de Bruin en Dirk Faber. Renger de Bruin. Dirk Faber, Centraal Museum (Utrecht, 1998), [14] p.
- Verzameling van oud beeldwerk en andere oudheden, schilderijen en tekeningen, meestal tot de stad Utrecht betrekking hebbende, behoorende tot het Archief derzelve stad [1846], [s.n.] (Utrecht, [c.1846]), 28 p.
- Verzameling van oud beeldwerk en andere oudheden, teekeningen en schilderijen, meestal tot de Stad Utrecht betrekking hebbende, behoorende tot het Archief derzelve stad [c.1847], [s.n.] (Utrecht, [c.1847]), 31 p.
- Heiliges Römisches Reich Deutscher Nation 962 bis 1806 : altes Reich und neue Staten 1495 bis 1806 : Essays, hrsg. von Heinz Schilling, Werner Heun und Jutta Götzmann, Deutsches Historisches Museum (Berlin, 2006) Sandstein (Dresden), 456 p.
- Adel en ridderschap in Utrecht, Renger E. de Bruin, WBOOKS (Zwolle, 2023), 544 p.
- De Utrechtse Pieterskerk, red. Kaj van Vliet ; auteurs Frans Kipp ... [et al.] ;tek. Daan Claessen, Matrijs (Utrecht, 2023), 192 p.
- Een penning op den aanvang der Nederlandsche beroerten, H.J. de Dompiene de Chautepié, (Oud Holland, Aflevering: XVII, 1899)
- Stedelijk archief der stad Utrecht, door H.M.A.J. van Asch van Wyck, (Kronijk van het Historisch Gezelschap te Utrecht, Aflevering: 4, 1848), pp. 172-179
- De wraak van Alva : Het verzet van Utrecht tegen de Tiende Penning, Eveline van der Pool, (Oud-Utrecht : tijdschrift voor geschiedenis van stad en provincie Utrecht, Jaargang: 94, Aflevering: 6, december 2021), pp. 4-8
