Go to main content
Sint Maria Magdalena

Sint Maria Magdalena

In the Middle Ages, the diocese of Utrecht was an important centre of sculpture. With more than forty churches and chapels, there was great demand for sculptures to venerate the countless saints. Little remains of this religious art, however. Mob rage in the sixteenth century frequently targeted the churches, with entire church interiors wrecked and sculptures demolished. Whatever remained intact after these iconoclastic furies disappeared with the advent of the Reformation (in Utrecht in 1580).

As part of preparing the Dom church for Protestant services, the Dom chapter in charge of the cathedral took the initiative of having all sculptures removed by a contractor. A small selection of sculptures was thus safely stored in the chapter’s archive. Following the abolishment of the Dom chapter in 1811, the sculptures were offered for sale. They were purchased by the Utrecht architect Christiaan Kramm, who sold them on to the municipal council in 1838. These five Dom sculptures thus lie at the very basis of the collection of the Centraal Museum.

The central figure is Saint Martin, the patron saint of the cathedral and of the city of Utrecht. The saint is depicted as a Roman officer on his horse, cutting a piece from his mantle for a beggar with a mangy dog. Two other saints of the group that are closely associated with the Dom church are Saint Agnes and Pontian of Spoleto. Both their names were tied to the consecration of the Dom in July, commemorated annually with festivities. The Dom owned important relics of Pontian. He is depicted here as a knight, and for that reason the figure was long thought to represent Saint George but without the customary dragon. Agnes is portrayed in a long fashionable dress with her symbol, the lamb. The two other saints, Mary Magdalene and the apostle Paul, were not specifically associated with the cathedral but were simply popular saints. The sculptor furnished them with their traditional symbols: an ointment jar and a sword. Over time Paul’s sword went missing, but aside from that the sculptures have been preserved remarkably intact. Even the original polychrome can still be seen to some extent.

Maker
Anoniem
Title
Sint Maria Magdalena
Dating
ca. 1450 - ca. 1451
Object number
1788/005
Materials
kalksteen
Technique
Baumberger kalksteen, gepolychromeerd
Dimensions
  • hoogte 68.9 cm
  • breedte 30.3 cm
  • diepte 12 cm
Acquisition
aankoop (1838)
Keyword
Maria Magdalena (Heilige)
Inscriptions and marks
:
Notes
  • De vijf Dombeelden (1788/001-005) werden in 1580, toen de katholieke eredienst werd verboden, gered. Ze werden bewaard in de Kleine Archievenkamer van het Domkapittel. Na het opheffen van de kapittels in 1811 kwamen ze op de markt. Ze werden toen gekocht door M.L.M van Hangest baron d'Yvoy. Deze verkocht de beelden in 1838 aan Christiaan Kramm. Lange tijd is aangenomen dat de Dombeelden afkomstig zouden zijn van een grafmonument in de Dom, in het bijzonder van het (verdwenen) grafmonument van bisschop Rudolf van Diepholt, dat tussen 1456 en 1464 in zijn grafkapel werd opgericht (zie: Jan Klinckaert, Beeldhouwkunst tot 1850. De verzamelingen van het Centraal Museum Utrecht, Utrecht 1997, p.68). Vermoedelijk zijn ze afkomstig van het sacramentshuis in het koor van de Dom. Tot 1997 werd Jan Nude beschouwd als de vermoedelijke vervaardiger. Naar aanleiding van het onderzoek van Klinckaert voor de catalogus Stadgeschiedenis collectie Centraal Museum (1997, p.68) is Jan Nude als vervaardiger opgenomen.
  • Op basis van het onderzoek Het geheim van de vijf Dombeelden ontrafeld? uit 2018 door Henri Defoer en Frans Kipp blijkt dat er gerede twijfel is over de plaatsing en toeschrijving. Naar aanleiding van het onderzoek is de toeschrijving aangepast.
Rights
Public domain
Documentation
Het geheim van de vijf Dombeelden ontrafeld?, Henri Defoer, Frans Kipp, (Jaarboek Oud-Utrecht, 2018), pp. 22-33
Beeldhouwkunst tot 1850. De verzamelingen van het Centraal Museum Utrecht [cat. nrs. 1-243], Jan Klinckaert, Centraal Museum (Utrecht, 1997)
Catalogus van het Historisch Museum der stad [1928, cat. nrs. 1-1403], W.C. Schuylenburg, Centraal Museum (Utrecht, 1928)
Catalogus van het Museum van Oudheden [1878], door S. Muller Fz.. S. Muller Fz., J.L. Beijers (Utrecht, 1878) (1878), XV, 237 p.
Ingelijste regenten : een museale collectie als onderzoeksterrein voor bestuursgeschiedenis, Renger de Bruin, Universiteit Utrecht, Faculteit Letteren (Utrecht, 2003), 32 p.
Das Klever Chorgestühl und Arnt Beeldesnider, Meurer, H., (Düsseldorf, 1970)
Middeleeuwse kunst der Noordelijke Nederlanden :100 jaar Rijksmuseum jubileumtentoonstelling, [voorw D.C. Röel, teksten van R. van Luttervelt en K.G. Boon ; cat. R. van Luttervelt ... et al.], Rijksmuseum (Amsterdam, 1958), 260 p., [143 p. p.]
Verzameling van oud beeldwerk en andere oudheden, schilderijen en tekeningen, meestal tot de stad Utrecht betrekking hebbende, behoorende tot het Archief derzelve stad [1838], [s.n.] (Utrecht, [c.1838]), 20 p.
Verzameling van oud beeldwerk en andere oudheden, schilderijen en tekeningen, meestal tot de stad Utrecht betrekking hebbende, behoorende tot het Archief derzelve stad [1846], [s.n.] (Utrecht, [c.1846]), 28 p.
Imported images : Netherlandish gothic sculpture in England c.1400-c.1550, Kim Woods, Shaun Tyas (Donington, 2007), XVI, 586 p.
Beelden in de late Middeleeuwen en Renaissance : Late Gothic and Renaissance sculpture in The Netherlands, red. = ed. Reindert Falkenburg ... [et al.], Waanders (Zwolle, 1994), 446 p.
Middeleeuwse beelden uit Utrecht 1430-1530, red. Micha Leeflang en Kees van Schooten ; met bijdr. van Truus van Bueren ... [et al.], Museum Catharijneconvent (Utrecht, 2012) Ludion (Antwerpen), (Catharijnebrief : mededelingen van de Vereniging van Vrienden van het Museum Het Catharijneconvent te Utrecht, Aflevering: 3, 2012), 368 p.
In het voetspoor van Sint-Maarten : Een bijzondere rondwandeling door de Utrechtse binnenstad, tekst Chris van Deventer, René de Kam, Sint-Maartensberaad Utrecht (Utrecht, 2014), 24 p.
De Utrechtse Domtoren : Trots van de stad, René de Kam, Frans Kipp, Daan Claessen, Matrijs (Utrecht, 2021), 560 p.
Maria Magdalena : kroongetuige, zondaar, feminist, Devon Abts, Lieke Wijnia, Waanders (Zwolle, 2021), 141 p.
Centraal Museum Utrecht [topstukken; 2020], Voorw. Bart Rutten, Marco Grob, Jacqueline Rutten (prod.), Hans Schopping, Sheila Stafleu, Lotte Bont, Thomas de Bruin (red.), Centraal Museum (Utrecht, 2020), 208 p.
Sint-Maarten in Utrecht : sporen van een beschermheilige, Chris van Deventer en René de Kam, Matrijs (Utrecht, 2022), 64 p.
Maria Magdalena in Utrecht : van de middeleeuwen tot nu, Lieke Wijnia en Annabel Dijkema, (Jaarboek Oud-Utrecht, 2020), pp. 234-251