Ga direct naar hoofdinhoud
Zelfportret

Zelfportret

Joachim portretteert zichzelf met zijn palet, penselen en schilderstok als schilder. Christina beeldt hij af als de godvruchtige echtgenote. Op de tafel bevinden zich een in leer gebonden boekje, mogelijk een gebedenboek of bijbel en een geldweegschaal, die verwijst naar het zuinig beheer van de huishouding en rechtschapenheid, wijsheid en eerlijkheid.

De keuze voor de schilddragers van beider familiewapens is onconventioneel in de heraldiek. Wtewaels wapen wordt geflankeerd door satyrs met hoornen van overvloed tussen de poten. Genotzuchtig als ze zijn, verwijzen deze dionysische schepsels naar de vele erotische toespelingen in zijn werk. Het wapen van zijn echtgenote wordt geflankeerd door een naakte man en vrouw. De hoornen van overvloed zijn dit keer schrijlings over hun schoot gelegd. Mogelijk duiden ze op de vrucht van hun samenzijn, de kinderen geboren uit hun huwelijk.
'Non gloria, sed memoria' ('Niet uit roemzucht, maar ter herinne­ring') is het devies dat Joachim Wtewael aan zijn zelfportret en aan dat van zijn echtgenote toevoegde. Wtewael trouwde in 1595 met Christina van Halen. Hij is op dat moment 34 jaar oud en een vooraanstaand en welvarend burger van Utrecht. De schilderkunst kwam bij hem na de vlashandel op de tweede plaats. Desondanks liet hij een groot oeuvre na en wordt hij nu beschouwd als de belangrijkste Utrechtse maniërist. De echtelieden zijn naar elkaar toegekeerd, maar kijken elkaar niet aan. Het contact tussen de twee wordt bewerkstelligd door de handen.

Titel
Zelfportret
Datering
1601
Objectsoort
schilderij
Objectnummer
2264

Joachim Wtewael

De Utrechtse schilder Joachim Wtewael is een van de belangrijkste kunstenaars binnen het maniërisme. Zijn omvangrijke oeuvre bestaat uit imposante historiestukken maar omvat ook kleine, zeer gedetailleerde voorstellingen op koper. In 1611 is hij medeoprichter van het Utrechtse Sint-Lucasgilde. Naast zijn werk als schilder vergaart Wtewael aanzienlijk vermogen met de handel in vlas en behoort hij samen met zijn broer Johan tot de eerste aandeelhouders van de VOC. ​

Bekijk volledige profiel
Materiaal
paneel
Techniek
olieverf op paneel
Afmetingen
  • hoogte 98 cm
  • breedte 73.6 cm
  • hoogte (met lijst) 116 cm
  • breedte (met lijst) 92 cm
Verwerving
aankoop (1918)
Trefwoord
portret, zelfportret, kunstenaarsportret, Wtewael, Joachim
Opschriften en markeringen
opschrift en datering recto l.b.: [familiewapen Wtewael] // AETATIS SVAE 34 // ANNO 1601 // NON GLORIA SED MEMORIA (AE aaneen)
Opmerkingen
  • Joachim Wtewael (Utrecht 1566 - Utrecht 1638) was schilder, vlashandelaar en raad van de stad Utrecht (1610, 1632-1636). In 1611 was hij een van de oprichters van het Sint Lucasgilde te Utrecht. Pendant van inv.nr. 2263, het portret van Christina van Halen, met wie hij in 1595 trouwde.
Rechten
Publiek domein
Documentatie
De wereld van Gerard van Honthorst, Liesbeth M. Helmus, WBOOKS (Zwolle, 2026), 320 p.
The world of Gerard van Honthorst, Liesbeth M. Helmus, WBOOKS (Zwolle, 2026), 320 p.
Arnoldus Buchelius "Res pictoriae" : aanteekeningen over kunstenaars en kunstwerken voorkomende in zijn Diarium, Res pictoriae, Notae quotidianae, en Descriptio urbis Ultrajectinae (1583-1639), J.Q. van Regteren Altena, Martinus Nijhoff (Den Haag, 1928), 109 p.
Beeldenstorm : 5 : close-ups van beeldende kunst, Henk van Os. onder red. van Thijs Tromp en Ineke Mesdag, Amsterdam University Press (Amsterdam, 2001), 191 p.
De Catalogus der schilderijen [1952], Centraal Museum (Utrecht, 1952), LVIII + 512 p.
Catalogus der schilderijen in het Museum Kunstliefde, A.D. de Vries en A. Bredius ; m.m.v. S. Muller, J.L. Beijers (Utrecht, 1885), XX , 123 p. op 80 p.
Catalogus tentoonstelling van schilderijen en teekeningen van Nederlandsche Italianiseerende schilders uit de 16e en 17e eeuw, Arti et Amicitiae (Amsterdam, 1934), 32 p., [8] p. pl.
Catalogus van het Historisch Museum der stad, supplement
Centraal Museum Utrecht : catalogus der schilderijen [1933], inl. W.C. Schuylenburg. [tekst] C.H. de Jonge, [Centraal Museum] ([Utrecht], 1933), LIX, 333 p., p.pl.
Dawn of the Golden Age : Northern Netherlandish Art 1580-1620, ed. Ger Luijten ... [et al.], Rijksmuseum (Amsterdam, 1993) Waanders (Zwolle), 718 p.
Framing in the Golden Age : picture and frame in 17th-Century Holland, Pieter J.J. van Thiel and C.J. de Bruyn Kops. transl. [from the Dutch] by Andrew P. McCormick. Pieter J.J. van Thiel, C.J. de Bruyn Kops, Waanders (Zwolle, 1995) Rijksmuseum (Amsterdam) (Zwolle), 375 p.
Gewogen of bedrogen : het wegen van geld in de Nederlanden, Marloes Huiskamp, Cor de Graaf, Rijksmuseum Het Koninklijk Penningkabinet (Leiden, 1994), 100 p.
De Gouden eeuw der grote steden, [essay H. Van Werveke], Stad Gent] ([Gent, 1958) (Gent), 162 p., XCVI p. pl.
De Hollandsche Schilderkunst in de Zeventiende Eeuw, deel 1, Frans Hals en zijn tijd, W. Martin, (Amsterdam, 1935)
Iconographia Batava, deel 2, E.W. Moes, (1905)
Joachim Anthonisz Wtewael, door C.M.A.A. Lindeman. met een voorw. van W. Vogelsang, Oosthoek (Utrecht, 1929), 281 p., LXXII p.pl.
Joachim Wtewael : Mars and Venus surprised by Vulcan, Anne W. Lowenthal, The J. Paul Getty Museum (Malibu, California, 1995), 88 p.
Joachim Wtewael : Persée et Andromède, Patrick Le Chanu, Musée du Louvre (Parijs, 1999), 64 p.
Joachim Wtewael and Dutch Mannerism, Anne W. Lowenthal, Davaco Publishers (Doornspijk, 1986), 280 p., [184] p.pl.
Musées de Hollande : la peinture néerlandaise : Rijksmuseum à Amsterdam (...) Musée Lakenhal à Leyden, intr. et commentaires par Jacques Foucart, Nouvelles Éditions Françaises (Paris, [1965]), [240] p.
Nederlandsche Schilderkunst in Beeld, J. Engelman, Van Holkema & Warendorf (Amsterdam, 1940), 280 p., [12] bl. kleurenpl.
The Netherlandish Painters of the Seventeenth Century : volume three : Roman-Zyl, index, Walther Bernt, Phaidon (London, 1970) (New York), [VI], 99 - 167, [321] p.pl.
Die niederländischen Maler des 17. Jahrhunderts : Dritter band : Willem Romeyn bis Gerard Pietersz van Zyl, Walther Bernt ; Einl. von Hans Sauermann, Bruckmann (München, [1948]), [S.p.]
Het Noord-Nederlandsch Portret in de tweede helft van de 16e eeuw, door Ary Bob de Vries, Enum (Amsterdam, 1934), XI, 144 p., [32] bl. pl
Een paradijs vol weelde : geschiedenis van de stad Utrecht, onder red. van R. E. de Bruin, ...[et al.], Matrijs (Utrecht, 2000), p. 592
Portretten van echt en trouw : huwelijk en gezin in de Nederlandse kunst van de zeventiende eeuw, door E. de Jongh. E. de Jongh, Frans Halsmuseum (Haarlem, 1986) Waanders (Zwolle), 333 p.
Prijst de lijst : de Hollandse schilderijlijst in de zeventiende eeuw, P.J.J. van Thiel, C.J. de Bruyn Kops, Rijksmuseum (Amsterdam, 1984) Staatsuitgeverij (Den Haag), 320 p.
Rembrandt's eyes, Simon Schrama, Alfred A. Knopf (New York, 1999), 753 p.
Repertorium voor de Geschiedenis der Nederlandsche schilder- en graveerkunst sedert het begin der 12de eeuw, door H. van Hall, Martinus Nijhoff ('s-Gravenhage, 1936 - 1949), 2 dl. ( XXIV, 716 p, XXII, 397 p.)
De schilder in zijn wereld : van Jan van Eyck tot Van Gogh en Ensor, [cat. samengest. door A.A. Moerman, en O. ter Kuile; bijgestaan door J.A. Emmens], Stedelijk Museum Het Prinsenhof (Delft, 1964) Koninklijk Museum voor Schone Kunsten, Antwerpen (Antwerpen), 128 p., 64 p. p.
Schilderkunst tot 1850. De verzamelingen van het Centraal Museum Utrecht [cat. nrs. 591-902], Liesbeth M. Helmus, Centraal Museum (Utrecht, 1999)
Schilders in Utrecht 1600-1700, Paul Huys Janssen, Matrijs (Utrecht, 1990), 108 p.
Het Zelfportret in de Nederlandsche en Vlaamsche Schilderkunst, K.G. Boon, (s.d.)
Niederländisches Künstler-Lexikon : zweiter Band : L-Z [1910], auf Grund archivalischer Forschungen bearb. von Alfred von Wurzbach, Von Halm und Goldmann (Wien und Leipzig, 1910), [II]I, 910 p.
De Rembrandt connectie : en de nazaten van Matheus Doomer en Anna Luce, Walter Keijlard, Boekenmaker.nl (Zaandam, 2006), 108 p.
Utrechtse schilderkunst in de Gouden Eeuw : honderd schilderijen uit de collectie van het Centraal Museum te Utrecht, Jos de Meyere, Matrijs (Utrecht, 2006), 463 p.
Painting in the Dutch Golden Age : a profile of the seventeenth century : a resource for teachers, [writers Carla Brenner, Jennifer Riddell, and Barbara Moore], National Gallery of Art (Washington, 2007), 163 p.
Een paradijs vol weelde : geschiedenis van de stad Utrecht, onder red. van R. E. de Bruin, ...[et al.], Matrijs (Utrecht, 2003), 592 p.
Portret in portret in de Nederlandse kunst 1550-2012, red. Sabine Craft-Giepmans & Annette de Vries, Thoth (Bussum, 2012) Rijksbureau voor Kunsthistorische Documentatie (Den Haag) Dordrechts Museum ([Dordrecht]), 336 p.
Catalogus der schilderijen in het Museum Kunstliefde, A.D. de Vries en A. Bredius ; m.m.v. S. Muller, J.L. Beijers (Utrecht, 1885), XX , 123 p.
Liefde & Lust : De kunst van Joachim Wterwael, red. + tekst James Clifton, Liesbeth Helmus, Arthur K. Wheelock, Jr. met bijdr. van Stijn Alsteen, Anne W. Lowenthal, National Gallery of Art (Washingon, 2015) Centraal Museum (Utrecht) Museum of Fine Arts, Houston (Houston), 210 p.
Pleasure and Piety : The Art of Joachim Wtewael, ed. and text by James Clifton, Liesbeth Helmus, Arthur K. Wheelock, Jr. with contributions by Stijn Alsteen, Anne W. Lowenthal, National Gallery of Art (Washingon, 2015) Centraal Museum (Utrecht) Museum of Fine Arts, Houston (Houston), 210 p.
Hollandse zelfportretten uit de Gouden eeuw, Arianne van Suchtelen, Waanders (Zwolle, 2015), 128 p.
Werk, bid & bewonder : Een nieuwe kijk op kunst en calvinisme, Marianne Eekhout, Dordrechts Museum (Dordrecht, 2018) Walburg Pers (Zutphen, 2018), 128 p.
De portrettenverzameling Martens van Sevenhoven, een beeldkroniek van een Utrechtse familie, F.G.L.O. van Kretschmar, (Jaarboek Centraal Bureau voor Genealogie, 1978)
Joachim Wttewael (1566-1638). Joseph en zijn Broeders, C.H. de Jonge, (Verslag van Vereniging Rembrandt, 1939-1940)
Utrechtse meesters : de collectie oude kunst, Dorien Tamis, (Museumtijdschrift [Vitrine], Jaargang: 12, Aflevering: 7, november 1999), p. 44-49
Schilderkunstige bonbons, Erik Spaans, (Museumtijdschrift [Vitrine], Aflevering: 2, maart 2015), p. 16-23
Feest bij de goden ...... en het Centraal Museum, Liesbeth M. Helmus, (Bulletin van de Vereniging Rembrandt, Jaargang: 29, Aflevering: 1, voorjaar 2019), 18-22 en de omslag
Joachim Wtewael: de lotgevallen van Venus en Mars, Marion Cornélie van Oudheusden, (Oud-Utrecht : tijdschrift voor geschiedenis van stad en provincie Utrecht, Jaargang: 92, Aflevering: 3, juni 2019), p. 65-69