Ga direct naar hoofdinhoud
Drinkschaal op voet

Drinkschaal op voet

Samen met zijn broer Paulus vernieuwde Adam van Vianen het edelsmeedvak op twee belangrijke punten: zij bedachten het kwabornament en introduceerden realistische landschappen in mythologische voorstellingen. Hun stukken zijn technische hoogstandjes. De voet van deze tazza verbeeldt het moment dat Apollo de nimf Daphne omhelst en zij in een laurierboom verandert. In de schaal is Apollo in een heuvelachtig landschap weergegeven met de verslagen gevleugelde draak Python op de achtergrond.

Drinkschalen van dit model ontstonden in het begin van de  zestiende eeuw als gebruiksvoorwerp maar werden na verloop van tijd steeds meer zelfstandige kunstvoorwerpen.
Adam van Vianen is net als zijn broer Paulus, die ook edelsmid was, geboren in Utrecht. Al tijdens hun leven waren ze wereldberoemd door de uitzonderlijk hoge kwaliteit van hun werk. Hun vakmanschap was onovertroffen. De voorwerpen zijn niet gegoten, maar uit een platte zilveren plaat in de vorm gedreven. De fijne details zijn later met een ciseleerponsje bijgewerkt.
De Van Vianens introduceerden belangrijke stilistische vernieuwingen in de edelsmeedkunst. Een daarvan is het zogenaamde kwabornament. Dit grillig gevormde ornament is gebaseerd op huidplooien, beenderen en andere organische elementen, die soms nog herkenbaar zijn. Meestal is het een abstracte vloeiende decoratie, zoals hier in de rand van schaal. Vernieuwend is ook de zeer natuurgetrouwe weergave van het landschap, gebaseerd op schetsen gemaakt in de vrije natuur. De combinatie van mythologische figuren in realistische landschappen is ook populair in de schilderkunst van die periode.

Edelsmeden brachten een jaarletter en een meesterteken aan in hun werk. Dat was in de eerste plaats een garantie voor het zilvergehalte en daarmee voor de waarde van het stuk. Adam en Paulus zagen zichzelf meer als kunstenaars en signeerden en dateerden hun stukken vaak voluit. Hun klantenkring bestond uit de wereldlijke en geestelijke machthebbers in Europa. Vaak leverden zij in opdracht. Paulus, die kort na 1570 werd geboren, vertrok al op jonge leeftijd uit zijn geboorteplaats Utrecht. Via Fontainebleau, München en Salzburg kwam hij in 1603 aan het hof van Rudolf II in Praag terecht. Daar werkte hij tot aan zijn dood in 1613 als Kammergoldschmied, een hoge functie. Adam bleef in Utrecht, maar leverde werk aan dezelfde hoge kringen. Voor wie deze tazza was bestemd is onbekend.

Titel
Drinkschaal op voet
Datering
1620
Objectsoort
schaal, drinkschaal
Objectnummer
7895

Adam van Vianen

Aan het einde van de zestiende eeuw leren de Utrechtse broers Adam en Paulus van Vianen het zilversmidsambacht in Utrecht. In tegenstelling tot zijn reislustige broer blijft Adam in Utrecht en wordt hij in die stad lid van het edelsmidgilde. Als Paulus’ overlijdt, breekt Adam met zijn eigen traditionele stijl en werkt hij verder in de ‘aan de natuur ontleende’ kwabstijl van zijn broer. Interessant is dat Adam een hoger percentage zilver dan andere edelsmeden uit zijn tijd gebruikte. Dit deed hij waarschijnlijk omdat het zilver dan buigzamer is en niet scheurt tijdens het maken van zijn vloeiende, organische vormen.

Bekijk volledige profiel
Materiaal
zilver
Techniek
zilver
Afmetingen
  • hoogte 18 cm
  • diameter 21 cm
  • gewicht 785 gr
  • voet gehalte
  • binnenzijde rand gehalte
  • tegenschotel gehalte
  • plat van schaal gehalte
  • schroef gehalte
Verwerving
schenking (1936)
Geassocieerde onderwerpen
Trefwoord
historie, mythologie, Ovidius, Metamorfosen
Opschriften en markeringen
lossingsteken in de schaal:, belastingteken in de schaal: gekroonde O, signatuur en datering onder aan de voet: A.D.VIANA.FE.1620.
Opmerkingen
  • Afkomstig van Baron James de Rothschild; laatstelijk collectie Baron Henri de Rothschild
Rechten
Publiek domein
Documentatie
Adam, Paulus en Christiaen van Vianen; leven en werk, A.L. den Blaauwen, (Leiden, 1957)
A catalogue of the objects in gold en silver and the Limoges enamels in the collection of the Baroness James de Rothschild, E. Alfred Jones, (Londen, 1912)
Catalogus van het Historisch Museum der stad [1928, cat. nrs. 2891-4142], W.C. Schuylenburg, Centraal Museum (Utrecht, 1928) (Utrecht), VII + 734 p.
Catalogus van het Historisch Museum der stad, supplement
Dutch Silver : embossed plaquettes, tazze and dishes from the renaissance until the end of the eighteenth century, J.W. Frederiks, Martinus Nijhoff (Den Haag, 1952)
Edele en onedele metalen. De verzamelingen van het Centraal Museum Utrecht [edele metalen cat. nr. 1-250], Louise E. van den Bergh-Hoogterp; B. Dubbe, Centraal Museum (Utrecht, 1997)
Der Goldschmiede Merkzeichen, Marc Rosenberg, Frankfurter Verlgas-Anstalt (Frankfurt am Main, 1922-1925), 4dl. (XXXV, 338 p., 30 p. pl.; XI, 405 p. [40] p. pl.; XII, 429 p., [27] p. pl.;XVII, 821 p.)
Konstkatter Från Hollands Guldåder, (Stockholm, 1959)
Merken van Amsterdamsche Goud- en Zilversmeden, Elias Voet jr., (Den Haag, 1912)
Van Vianen : een Utrechtse familie van zilversmeden met een internationale faam, J.R. ter Molen, [s.n.] ([S.l.], 1984), 2 dl., 144, 140 p.
Van Vianen : een Utrechtse familie van zilversmeden met een internationale faam, catalogus, J.R. ter Molen, (Rotterdam, 1984)
Van Vianen : vorstelijk zilver door Utrechtse edelsmeden, tekst Ida van Zijl, Centraal Museum (Utrecht, 1984), [4] p.
Catalogus van de tentoonstelling Vier eeuwen Nederlands zilver, Gemeentemuseum van 's-Gravenhage, [woord vooraf L.J.F. W[ijsenbeek] ; inl. B[eatrice] J[ansen]], Gemeentemuseum van 's Gravenhage (Den Haag, 1952), 205 p. [22] p. pl.
Zilver : een keus uit de collectie van het Centraal Museum, tekst Ida van Zijl, Centraal Museum (Utrecht, 1990), [S.p.]
Zilver collectie Centraal Museum Utrecht (vouwblad), Centraal Museum (Utrecht, 1972)
Zilver van de Nederlandse Edelsmid, door Hudig C.J., Allert de Lange (Amsterdam, 1951), 79 p., [48] p. pl.
Het Nederlandse sieraad in de 20ste eeuw, Marjan Unger, Thoth (Bussum, 2004), 583 p.
[Verslag] archief [en] museum [1936], de gemeente-archivaris, directeur van het Centraal Museum W.C. Schuylenburg, Gemeente Utrecht (Utrecht, 1937]), 23 p., 1 bl. pl.
Centraal Museum Utrecht [topstukken; 2020], Voorw. Bart Rutten, Marco Grob, Jacqueline Rutten (prod.), Hans Schopping, Sheila Stafleu, Lotte Bont, Thomas de Bruin (red.), Centraal Museum (Utrecht, 2020), 208 p.
Adam van Vianen, Zilversmid te Utrecht, omstreeks 1565-1627, Jkvr. Dr. C.H. de Jonge, (Oud Holland, Aflevering: LIV, 1937), pp. 100-114
Christian van Vianen at the court of Charles I, R.W. Lightbown, (Apollo : a journal of the arts, Aflevering: 87, 1968)
Drinkschalen, Schotels en Kannen, hoogtepunten van zilversmeedkunst in 16de en 17de eeuw, Bep van der Linden-Nijdam, (Kunst & AntiekRevue, 1994-oktober/november), p. 33-40
The dandy dutch, Simon Schama, (Dutch, Aflevering: 28, 2000 (juli/augustus)), p. 100-101
Chaos & Creation : Adam van Vianen's Gilt Ewer, Jessica Whittle, (The Rijksmuseum Bulletin, Jaargang: 69, Aflevering: 3, 2021), pp. 197-2015
The Unsurpassed Silversmithing Techniques of Adam van Vianen : His Silver Ewer Unravelled, Joosje van Bennekom, Ellen van Bork, Arie Pappot, (The Rijksmuseum Bulletin, Jaargang: 69, Aflevering: 3, 2021), pp. 216-243
Tentoonstelling van voorwerpen van kunst en nijverheid uit vroegeren tijd in het gebouw van maatschappij "Arti et Amicitiae" te Amsterdam : catalogus, Arti et Amicitiae (Amsterdam, 1854), 24 p.
Das niederländische Ohrmuschel-Ornament : Phänomen und Entwickelung dargestelt an den Werken und Entwürfen der Goldschmiedefamilien van Vianen und Lutma : Inaugural-Dissertation zur Erlangung des Doktorsgrades der Philoshophischen Fakultät der Ludwig-Maximilians-Universität zu München, vorgelegt von Antje-Maria von Graevenitz, Bamberger Fotodruck Rudolf Rodenbusch (Bamberg, 1973), 354 p.