Ga direct naar hoofdinhoud
Groot bloemstuk met keizerskroon

Groot bloemstuk met keizerskroon

Het Groot bloemstuk met keizerskroon, het grootste dat Saverij schilderde, telt 63 variëteiten bloemen en 44 verschillende soorten dieren. Het bevat niet alleen dure gekweekte bloemen, zoals de keizerskroon, de tulp en de roos, maar ook veel in het wild groeiende bloemen en planten met een decoratief blad. De keizerskroon in de top wordt omgeven door irissen, tulpen, rozen, anemonen, ridderspoor, vergeet-mij-nieten, koren- en kievitsbloemen, papavers, druifjes en nog vele andere bloemen. Deze voorkeur voor wilde soorten en ook voor planten die alleen een decoratief blad hebben, zoals de varen, is typerend voor Saverij. De bloemen aan de achterzijde schemeren door de stengels en bloemen die ervoor staan heen, waardoor de diepte wordt vergroot. Bij tijdgenoten van Saverij is van dieptewerking in de boeketten nog nauwelijks of geen sprake. Omdat de bloemen allemaal anders zijn en het schilderij ook nog eens 44 verschillende dieren bevat, is het wel eens een geschilderde verzameling genoemd, een tweedimensionaal overzicht van een in de zeventiende eeuw uiterst kostbare collectie. Roelant Saverij heeft zeker twintig bloemstillevens geschilderd. Twee daarvan behoren tot de collectie van het Centraal Museum. Het ene is een klein schilderijtje op koper uit 1603 dat tot de vroegste bloemstillevens in de Noordelijke Nederlanden wordt gerekend. Het tweede is dit magistrale bloemstuk dat Saverij in 1624 in Utrecht schilderde. Het is het grootste dat hij ooit heeft gemaakt. 
De keizerskroon had voor Roelant Saverij een speciale betekenis. Hij werd al aan het einde van de zestiende eeuw door de Europese schrijvers aan de keizerlijke hoven in Wenen en Praag beschreven als de Corona Imperialis. Blijkbaar werd de bloem in verband gebracht met Keizer Rudolf II (1552-1612), bij wie Saverij in dienst was geweest. Dat de schilder zijn omgeving graag wilde laten weten dat hij een roemruchte opdrachtgever had gehad blijkt uit de naam die hij aan zijn huis gaf. Hij doopte het kapitale pand in de Utrechtse Boterstraat 'het Keijserswapen'. Bij het huis hoorde een grote hortus. Tot rond 1550 waren tuinen in Europa uitsluitend beplant met inheemse soorten. De import van exotische soorten zoals de tulp, maar ook de keizerskroon, de iris en bijvoorbeeld de roos, zorgde ervoor dat het beeld van de tuinen totaal veranderde. Ook Saverij moet veel van deze kostbare geïmporteerde soorten hebben gekocht en gekweekt, want toen de bloemen en planten van zijn tuin samen met het huis in 1638 werden verkocht, brachten ze het enorme bedrag op van vierhonderd gulden.
Titel
Groot bloemstuk met keizerskroon
Datering
1624
Objectnummer
2310

Roelant Saverij

Begraven te Utrecht 25-02-1639

Bekijk volledige profiel
Materiaal
paneel
Techniek
olieverf op paneel
Afmetingen
  • hoogte 130 cm
  • breedte 80 cm
  • hoogte (met lijst) 157 cm
  • breedte (met lijst) 106.7 cm
  • diepte (met lijst) 7 cm
Verwerving
aankoop (1918)
Trefwoord
stilleven, bloemstilleven
Opschriften en markeringen
signatuur en datering recto onderaan: . ROELANT . SAVERY . FE . 1624 .
Opmerkingen
  • Het schilderij diende als schoorsteenstuk van de vergaderkamer van de notarissen, Achter Sint Pieter 180 (toen F 363), te Utrecht. De 18de-eeuwse schoorsteenmantel wordt eveneens in het Centraal Museum bewaard (inv.nr. C 1928/666)
Rechten
Publiek domein
Documentatie
Roelant Savery's wonderlijke wereld, Ariana van Suchtelen, Waanders (Zwolle, 2024) Mauritshuis (Den Haag, 2024), 144 p.
De wereld van Gerard van Honthorst, Liesbeth M. Helmus, WBOOKS (Zwolle, 2026), 320 p.
The world of Gerard van Honthorst, Liesbeth M. Helmus, WBOOKS (Zwolle, 2026), 320 p.
Zeven anjers, zeven rozen : de kunst van bloemschilderen in de Lage Landen, Sven Van Dorst, Hannibal (Antwerpen, 2025) Phoebus (Antwerpen, 2025), 400 p.
Aspecten van de Nederlandse kunstgeschiedenis 1390-1970, R.H. Fuchs en Mieke Rijnders, Stichting Teleac/Openbaar Kunstbezit (Utrecht/Weesp, 1982)
Het bloemstuk in de schilderkunst, H. van Guldener, (Amsterdam, 1949)
De Catalogus der schilderijen [1952], Centraal Museum (Utrecht, 1952), LVIII + 512 p.
Catalogus der schilderijen in het Museum Kunstliefde, A.D. de Vries en A. Bredius ; m.m.v. S. Muller, J.L. Beijers (Utrecht, 1885), XX , 123 p. op 80 p.
Centraal Museum Utrecht : catalogus der schilderijen [1933], inl. W.C. Schuylenburg. [tekst] C.H. de Jonge, [Centraal Museum] ([Utrecht], 1933), LIX, 333 p., p.pl.
Des compagnons de toujours ... III. Punaise des lits, moustique, gale et son acarien, J.M. Doby, Université de Rennes, Faculté de Médicine et Pharmacie (Rennes, 1997), 236 p.
Dutch Flower Painting 1600-1720, Paul Taylor, Yale University Press (New Haven, 1995) (London), 227 p.
Dutch Still-Life Painting in the seventeenth century, by Ingmar Bergström. I. Bergström, Faber and Faber (London, 1956), XIX, 330 p.
Flowers and nature : Netherlandish flower painting of four centuries, Sam Segal, Hijnk International (Amstelveen, 1990), 302 p.
Historier om blommer : myter, litteratur, trägårdshistoria & odling, Sanne Töringe, Prisma (Stockholm, 2002), 192 p.
Holländische Stillebenmaler im 17. Jahrhundert, Erika Gemar-Koeltzsch. hrsg. von Klaus Ertz und Christa Nitze-Ertz. Erika Gemar-Koeltzsch, Luca Verlag (Lingen, 1995), 3 dl., 252, 1148 p.
Holländischer Maler des 17. Jahrhunderts nahe den grossen Meistern. Landschaften und Stilleben, L.J. Bol, (Braunschweig, 1969)
De Hollandsche Schilderkunst in de Zeventiende Eeuw, deel 1, Frans Hals en zijn tijd, W. Martin, (Amsterdam, 1935)
Hollandse schilders in de Gouden Eeuw, B. Haak, Meulenhoff/Landshoff (Amsterdam, 1984), 536 p.
Illusion in art. Trompe l'oeil. A history of pictorial illusionism, M.L. d' Otrange Mastai, (New York, 1975)
Oude huizen te Utrecht [1911], door S. Muller Fz., A. Oosthoek (Utrecht, 1911), 52 p., XLIX bl. pl.
Roelant Savery : Die Gemälde, K.J. Müllenmeister, (Freren, 1988)
Roelant Savery in seiner Zeit (1576-1639), [Katalogred.: Herbert Gerten, Ekkehard Mai, Martina Schlagenhauter], Wallraf-Richartz-Museum (Keulen, 1985), 238 p.
Schilderkunst tot 1850. De verzamelingen van het Centraal Museum Utrecht [cat. nrs. 291-590], Liesbeth M. Helmus, Centraal Museum (Utrecht, 1999)
Schilders in Utrecht 1600-1700, Paul Huys Janssen, Matrijs (Utrecht, 1990), 108 p.
Het Stilleven, [tekst Eveline Vermeulen], Federatie Kunstuitleen (Den Haag, 1933) Kunsthandel J. Goudstikker (Amsterdam, 1994), 16 p.
Topkapi & Turkomanie : Turks-Nederlandse ontmoetingen sinds 1600, onder red. van Hans Theunissen, Annelies Abelmann, Wim Meulenkamp. Hans Theunissen, Annelies Abelman, Wim Meulenkamp (red.), De Bataafsche Leeuw (Amsterdam, 1989), 232 p.
Verborgen verhalen : betekenissen van Vlaamse & Nederlandse schilderijen 15e-18e eeuw, Annemarie Vels Heijn ... [et al.] ; met bijdr. van Akkerym Doenendans ... [et al.], Ludion (Amsterdam, 2003) (Gent), 448 p.
Utrechtse schilderkunst in de Gouden Eeuw : honderd schilderijen uit de collectie van het Centraal Museum te Utrecht, Jos de Meyere, Matrijs (Utrecht, 2006), 463 p.
Utrechtse tuinen, speelhuisjes en lusthoven : de groene geschiedenis van de Domstad, 1122-1800, Michiel Plomp, SPOU (Utrecht, 2025), 201 p
Catalogus der schilderijen in het Museum Kunstliefde, A.D. de Vries en A. Bredius ; m.m.v. S. Muller, J.L. Beijers (Utrecht, 1885), XX , 123 p.
Het grote Gouden Eeuw boek : De Hollandse schilderkunst, Jeroen Giltaij, WBOOKS (Zwolle, 2013), 384 p.
Goltzius to Van Gogh Drawings and Paintings from the P. & N. De Boer Foundation, Edited by Hans Buijs and Ger Luijten, Fondation Custodia (Parijs, 2014) Thoth (Bussum), 280 p.
Bloemstillevens in de Gouden Eeuw, Paul Taylor, Waanders Uitgeverij (Zwolle, 1995) Yale University (New Haven, Connecticut, 1995), 227 p.
Centraal Museum Utrecht [topstukken; 2020], Voorw. Bart Rutten, Marco Grob, Jacqueline Rutten (prod.), Hans Schopping, Sheila Stafleu, Lotte Bont, Thomas de Bruin (red.), Centraal Museum (Utrecht, 2020), 208 p.
Anders gekeken : het beste en het boeiendste uit de Hollandse schilderkunst van de Gouden Eeuw, Paul Schnabel, Waanders (Zwolle, 2021), 400 p.
In volle bloei, Ariane van Suchtelen ... [et al.], Waanders (Zwolle, 2022) Mauritshuis (Den Haag, 2022), 144 p.
Een Middelburgse Breughel-groep II. Ambrosius Bosschaert, vervolg, L.J. Bol, (Oud Holland, 1955)
Goede onbekenden; IX: Schilders van het vroege Nederlandse bloemstuk met klein gedierte als bijwerk (vervolg), Laurens J. Bol, (Tableau, Aflevering: 3; 6, 1981-zomer)
Het grote bloemstuk. Roelant Savery (1576-1639), Sam Segal, (Openbaar Kunstbezit, Aflevering: 25; XV, 1971)
Ommegang door onze musea III, Just. Havelaar, (Oude Kunst : een maandschrift voor verzamelaars en kunstzinnigen, Aflevering: 1, 1915-1916), p. 237-241
The flower pieces of Roelandt Savery, Sam Segal, (Leids Kunsthistorisch Jaarboek, 1982)
De bloementuin van Roelant Savery, Liesbeth Helmus, (Oud-Utrecht : tijdschrift voor geschiedenis van stad en provincie Utrecht, Jaargang: 94, Aflevering: 3, juni 2021), pp. 11-15
On the Necessity of Gardening: An ABC of Art, Botany and Cultivation, Foreword Erik A. de Jong; Laurie Cluitmans, Arent Boon, Eva Burgering (ed), with contributions by Maria Barnas, Jonny Bruce, Laurie Cluitmans ... [et al.], Valiz (Amsterdam, 2021) Centraal Museum (Utrecht, 2021), 240 p.