Kast
Kast
Waarschijnlijk is de tafel speciaal gemaakt voor Wtewael. De Utrechtse kunstenaar had veel belangstelling voor toegepaste kunst. Hij was opgeleid als glasschilder, ontwierp gebrandschilderde glazen en maakte bijvoorbeeld ook het ontwerp voor een nieuw type zoutvat. Misschien heeft Wtewael wel een inbreng gehad in het ontwerp voor de tafel.
De tafel is vermoedelijk de "… groote lange uyttreckende tafel …" die in 1669 wordt vermeld in de inventaris van het huis van Jacob en Aletta Martens aan het Janskerkhof in Utrecht. Aletta Martens, geboren Pater, was de kleindochter van Joachim Wtewael. Via haar kwam de tafel in het bezit van de familie Martens en is hij uiteindelijk door de familie Martens van Sevenhoven aan het museum geschonken. De eikenhouten kast versierd met ebben-, noten- en perenhout komt uit dezelfde inboedel. De kast en de tafel hebben allebei een fries van gesneden schubben met opgelijmde druppels van ebbenhout. Toch zijn ze niet als ensemble gemaakt. De kast heeft geen inlegwerk van ebbenhout, maar wel panelen belijmd met ebbenhout en is ook rijk versierd met houtsnijwerk.
Na een lange reis door Italië en Frankrijk vestigde Wtewael zich in 1592 in Utrecht. Kennelijk heeft hij zijn huis aan de Oude Gracht (nu nr. 58)dat hij in 1596 kocht, fraai ingericht met het vele geld dat hij in de vlashandel verdiende. Het is uitzonderlijk dat van vroeg zeventiende-eeuwse meubelen uit een burgerlijk milieu zo veel bekend is over de eigenaar, de datering en de plaats van vervaardiging. De relatief ongeschonden staat, de fraaie vorm en de kostbare materialen maken deze topstukken nog eens extra aantrekkelijk.
- Maker
- Anoniem Utrechts (?)
- Titel
- Kast
- Datering
- 1620 - 1630
- Objectnummer
- 8441
- Collectie
- toegepaste kunst, stadsgeschiedenis, meubelen tot 1900
- Materiaal
- eikenhout, ebbenhout, perenhout (?), notenhout
- Techniek
- eikenhout; ebbenhout; notenhout; perenhout
- Afmetingen
- hoogte 255 cm
- breedte 215 cm
- diepte 82 cm
- Verwerving
- legaat (+ 1952)
- Verwervingscredit
- bruikleen sinds 1940
- Geassocieerde periodes
- Habsburgse tijd en Republiek 1528-1795
- Geassocieerde onderwerpen
- Utrecht, Janskerkhof 17 (herkomst), bestuurders (Utrecht) (bestuur)
- Geassocieerde personen
- Joachim Wtewael, Aletta Pater, fam. Martens
- Fysieke beschrijving
- De kast is vervaardigd uit kwartiers eikenhout met fraaie spiegels. Hij is opgebouwd uit een onderstel, twee zijden die door de bodem en boven door een voor- en een achterregel zijn verbonden, een achterschot, twee deuren en een kap. De achterpoten zijn verbonden door twee regels, waarvan de bovenste door middel van een schuine lat verbonden is met de middelste voorpoot. De zijden van de kast vallen beide met twee pennen in het onderstel en hebben elk aan de bovenzijde een pen waar de kap over valt. Het achterschot bestaat uit zeven planken met in het midden een smalle sluitwig. Het valt met een afgeschuinde kant in een groef in de bovenregel en de hoekstijlen van de kast en is tegen de onderregel gespijkerd. De deuren bestaan uit een raamwerk met vier dwarsregels waarbinnen drie panelen. Ze draaien op drie scharnieren waarvan de ijzeren plaat op de deur de vorm heeft van een zwaluwstaart met een geschulpte buitenrand. De buitenrand van de ijzeren dekplaat van het schoot-veer-slot is uitgezaagd in een patroon van lelies. In de op de rechterdeur gespijkerde slaglijst die de middenstijl vormt, bevindt zich het sleutelgat. De linkerdeur heeft binnenin aan de boven- en onderzijde metalen schuiven. De voorzijde en de zijkanten van de kap bestaan uit lage notenhouten raamwerken met liggende panelen met daarboven schuin geplaatste regels en lijstwerk; de achterzijde is geconstrueerd als een raamwerk met vier liggende panelen. Het dek bestaat uit acht korte planken. Stijlen en regels zijn met dubbel getoogde pen en gat-verbindingen vergaard; die van de bogen van het onderstel zijn enkel getoogd. De regels van de zijkanten zijn door een tuimeling met de middenstijl verbonden. De panelen vallen met een afgeschuinde kant in groeven. De legplank is opgebouwd uit twee regels met daartussen acht gespijkerde korte planken. Hij is met een getoogde pen- en gatverbinding vergaard aan de achterstijlen van de kast en rust aan de voorzijde op gespijkerde steunen.
- Opschriften en markeringen
- geen:
- Opmerkingen
- Afkomstig van de familie Martens van Sevenhoven. Hoogstwaarschijnlijk vervaardigd voor Joachim Wtewael, en via diens kleindochter, Aletta Pater die gehuwd was met Jacob Martens, vererfd op de familie Martens; vermoedelijk vermeld in een inventaris uit 1669 van Jacob en Aletta Martens aan het Janskerkhof te Utrecht (thans nr. 16): ‘een groote eyckene kast met ebben hout ingeleyt op de groote bovekamer’; vermeld in een huurcontract uit 1751 als staande op dezelfde kamer (de bovenkamer rechts achter) in hetzelfde huis; vermeld in dezelfde kamer in inventarissen uit 1826 en 1861.
- Rechten
- Publiek domein
- Documentatie
- thuis in de 17de eeuw, onder redactie van Sara van Dijk, auteurs Maartje Brattinga, Alexander Dencher, Femke Diercks, Sara van Dijk, Suzanne van Leeuwen, Marijn Stolk, met medewerking van Martijn de Rooij, Rijksmuseum (Amsterdam, 2025), 394 p.
- Catalogus van het Historisch Museum der stad, supplement
- De glorie van de Gouden Eeuw : Nederlandse kunst uit de 17de eeuw : schilderijen, beeldhouwkunst en kunstnijverheid, auteurs Judikje Kiers en Fieke Tissink. met bijdr. van Jan Piet Filedt Kok. en medewerk. van Bart Cornelis en Henriëtte Fuhri Snethlage. red. Bart Cornelis en Jan Piet Filedt Kok, Rijksmuseum (Amsterdam, 2000) Waanders (Zwolle), 366 p.
- Meubelen tot 1900 : De verzamelingen van het Centraal Museum Utrecht, Reinier Baarsen, Dirk Jan Biemond, Paul van Duin, Anne-Sophie van Leeuwen; red. Willemijn Fock en Ida van Zijl, Centraal Museum (Utrecht, 2005), 324 p.
- [Verslag] archief [en] museum [1940], de archivaris J.W.C. van Campen ; directrice van het Centraal Museum C.A. de Jonge, Gemeente Utrecht (Utrecht, 1941]), 29 p., 1bl. pl.
- [Verslag] Centraal Museum [1952], de directrice van het Centraal Museum M. Elisabeth Houtzager, Gemeente Utrecht (Utrecht, 1953]), 60 p.
- Schoon, groot en weldoortimmerd : het Martenshuis aan het Janskerkhof, Dirk Jan Biemond, (Jaarboek Oud-Utrecht, 2002), p. 85 - 110











